Sự cần thiết phải nghiên cứu lý luận và thực tiễn về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam

Thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong việc góp phần đảm bảo hiệu lực thi hành bản án, quyết định dân sự của Toà án và quyết định của Trọng tài thương mại, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh. “Đây là công đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng, bảo đảm cho bản án, quyết định của Tòa án được chấp hành nghiêm chỉnh, góp phần tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước” (Tờ trình số 120/TTr-CP ngày 08/05/2014 về “Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thi hành án dân sự”).

Khái niệm, đặc điểm của cưỡng chế thi hành án dân sự

1. Khái niệm cưỡng chế thi hành án dân sự
Cho thấy đến nay vẫn còn có nhiều quan điểm khác nhau về thi hành án. Loại quan điểm thứ nhất cho rằng thi hành án là hoạt động tố tụng. Song, thi hành án là hoạt động tố tụng nào và nằm ở giai đoạn nào của quá trình tố tụng thì lại có những ý kiến khác nhau. Có ý kiến cho rằng, thi hành án là một giai đoạn tố tụng và là công đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng (Tờ trình số 31/TTr-CP ngày 04/04/2008 của Chính phủ về “Dự án Luật thi hành án dân sự”, tr.1.). Ý kiến khác cho rằng, thi hành án là một thủ tục tố tụng đặc biệt mang cả đặc trưng của tố tụng dân sự, tố tụng hình sự và tố tụng hành chính, thi hành án vừa tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự, vừa biểu hiện tính cưỡng chế của Nhà nước.

Xác định thứ tự ưu tiên thanh toán tiền thi hành án thế nào cho đúng

Trong quá trình tổ chức thi hành án, có nhiều trường hợp người phải thi hành án có nghĩa vụ thi hành nhiều bản án, quyết định của Tòa án, trong đó có những nghĩa vụ thi hành án có tài sản bảo đảm, có những nghĩa vụ thi hành án không có tài sản bảo đảm. Do đó, để thi hành cơ quan thi hành án đã kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án. Đối với số tiền thu được từ việc xử lý tài đảm bảo thì việc xác định thứ tự ưu tiên thanh toán tương đối thuận lợi và rõ ràng. Tuy nhiên, việc xác định thứ tự ưu tiên thanh toán trong trường hợp xử lý tài sản không đảm bảo là rất khó khăn nhất là trong trường hợp cơ quan thi hành án chưa xử lý xong tài sản bảo đảm của người phải thi hành án.

Từ chối yêu cầu thi hành án dân sự

Cơ quan thi hành án dân sự nhận được đơn yêu cầu thi hành án nhưng không tiếp nhận yêu cầu thi hành án dân sự để ra quyết định thi hành và tổ chức việc thi hành án dân sự thì từ chối như thế nào ? Những trường hợp nào từ chối yêu cầu thi hành án dân sự ? Những nội dung này cần được xác định như sau:

Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính trong thi hành án dân sự

Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính. Biện pháp xử lý hành chính là biện pháp được áp dụng đối với cá nhân vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm, bao gồm biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính là biện pháp mang tính giáo dục được áp dụng để thay thế cho hình thức xử phạt vi phạm hành chính hoặc biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính, bao gồm biện pháp nhắc nhở và biện pháp quản lý tại gia đình.
 

Xác định những bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là thi hành những bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự. Vậy thì căn cứ pháp lý nào xác định những bản án, quyết định nào được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự ? Những bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự là những bản án, quyết định nào và được xác định theo các tiêu chí nào ? Đây là những vấn đề cần được lưu ý trong công tác thi hành án dân sự.

Biện pháp cưỡng chế khai thác tài sản của người phải thi hành án

Cưỡng chế khai thác tài sản là một trong những biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam. Đây là biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được quy định lần đầu tiên ở Việt Nam tại Luật Thi hành án dân sự năm 2008. Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự năm 2014 không sửa đổi đến những quy định cụ thể của cưỡng chế khai thác tài sản, do đó ngoài những quy định chung về cưỡng chế thi hành án dân sự theo quy định của Luật Thi hành án dân sự được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2014 thì những quy định cụ thể về cưỡng chế khai thác tài sản vẫn được giữ nguyên theo quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2008.

Ứng dụng công nghệ thông tin để rút ngắn thời gian thi hành án

Ứng dụng công nghệ thông tin trong thi hành án dân sự được Nhà nước bảo đảm theo quy định tại Điều 24 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 và nhiều văn bản khác của Đảng, Nhà nước. Mặc dù công tác thi hành án dân sự đạt được nhiều kết quả khả quan, tuy nhiên việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong thi hành án dân sự để rút ngắn thời gian thi hành án dân sự là hoàn toàn cần thiết và có cơ sở. Để việc ứng dụng công nghệ thông tin trong thi hành án dân sự đáp ứng yêu cầu rút ngắn thời gian thi hành án dân sự thì việc nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung pháp luật về thi hành án dân sự theo hướng quy định thực hiện một số thủ tục thi hành án dân sự thực hiện thông qua ứng dụng công nghệ thông tin và bảo đảm các điều kiện thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin trong thi hành án dân sự cần được thực hiện.

Những lưu ý trong thực hiện uỷ thác thi hành án dân sự

Ủy thác thi hành án dân sự có vai trò rất quan trọng trong hoạt động thi hành án dân sự góp phần bảo đảm thi hành kịp thời, đầy đủ nội dung phần quyết định của bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự, bảo đảm thực thi quyền, nghĩa vụ của các đương sự trong thi hành án dân sự, mặt khác giúp cho cơ quan thi hành án dân sự giải quyết việc thi hành án dân sự, giảm thiểu việc thi hành án tồn đọng. Việc ủy thác thi hành án dân sự nhìn chung đã được cơ quan thi hành án dân sự thực hiện đúng quy định của pháp luật, tuy nhiên thực tiễn cho thấy có lúc, có nơi còn lúng túng, thực hiện chưa đúng dẫn đến sai sót, vi phạm về thủ tục ủy thác thi hành án dân sự. Một trong những nguyên nhân dẫn đến thực hiện ủy thác thi hành án dân sự chưa đúng là do nhận thức chưa đầy đủ, chưa chính xác quy định về ủy thác thi hành án dân sự.

Vấn đề chuyển giao quyền, nghĩa vụ thi hành án dân sự khi người được thi hành án bị thiệt hại và được Nhà nước bồi thường

Thời gian qua, trong một số vụ việc bồi thường nhà nước (BTNN) phát sinh trường hợp người được bồi thường đồng thời là người được thi hành án trong Bản án giải quyết tranh chấp dân sự của Tòa án trước đó mà quá trình tổ chức thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự (THADS) có sai phạm dẫn đến việc người được thi hành án không nhận được tiền, tài sản theo Bản án giải quyết tranh chấp dân sự của Tòa án. Số tiền Nhà nước bồi thường trong những vụ việc này theo Bản án của Tòa án hoặc Quyết định giải quyết bồi thường của cơ quan THADS thực chất là số tiền, tài sản người được thi hành án chưa được nhận theo Bản án giải quyết tranh chấp dân sự của Tòa án trước đó.