Việt Nam – Pháp tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về Thừa phát lại và thi hành án dân sự

Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Nguyễn Thắng Lợi cho biết, năm 2025 đánh dấu bước phát triển quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Pháp, sau khi hai nước nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam. Trong bối cảnh đó, hợp tác pháp luật và tư pháp giữa hai Bộ Tư pháp tiếp tục được củng cố, thông qua nhiều hoạt động trao đổi, đào tạo và tọa đàm chuyên đề, trong đó có lĩnh vực THADS và Thừa phát lại.

Theo Cục trưởng, Thừa phát lại (Bailiff) là thiết chế tư pháp đặc thù, đóng vai trò cầu nối giữa cơ quan xét xử và các chủ thể liên quan trong việc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án. Ở Việt Nam, sau quá trình thí điểm và tổng kết, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 08/2020/NĐ-CP cho phép mở rộng hoạt động Thừa phát lại trên phạm vi toàn quốc. Chế định này đã mang lại nhiều kết quả tích cực, góp phần hỗ trợ hệ thống THADS, tăng tính minh bạch và giảm gánh nặng ngân sách nhà nước, song vẫn còn một số khó khăn về hành lang pháp lý, mô hình tổ chức và cơ chế quản lý cần tiếp tục được hoàn thiện.
Trong bối cảnh Luật Thi hành án dân sự đang được sửa đổi, bổ sung, Cục trưởng Nguyễn Thắng Lợi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình Thừa phát lại của Pháp, quốc gia được coi là “cái nôi” của chế định này, nơi sự kết hợp giữa quyền lực công và tính tự chủ nghề nghiệp đã tạo nên nền tảng bền vững cho hoạt động thi hành án tư nhân hóa.
“Kinh nghiệm của Pháp cho thấy, sự phối hợp hài hòa giữa quyền lực Nhà nước và tính độc lập nghề nghiệp là yếu tố cốt lõi để nâng cao hiệu quả, tính minh bạch và trách nhiệm trong thi hành án,” Cục trưởng khẳng định.
Cục trưởng bày tỏ tin tưởng rằng, với sự chia sẻ của các chuyên gia giàu kinh nghiệm đến từ Bộ Tư pháp Pháp và Phòng Quốc gia Chấp hành viên tư pháp Pháp, Việt Nam sẽ có thêm nhiều cơ sở thực tiễn để tham khảo, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và mô hình Thừa phát lại phù hợp với điều kiện trong nước.
Cục trưởng trân trọng cảm ơn Đại sứ quán Pháp tại Hà Nội và Bộ Tư pháp Pháp đã luôn đồng hành, hỗ trợ Việt Nam trong các hoạt động hợp tác pháp luật và tư pháp; đồng thời bày tỏ tin tưởng Tọa đàm sẽ thành công tốt đẹp, góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác hiệu quả, bền chặt giữa hai Bộ Tư pháp và hai quốc gia.
Tại tọa đàm, các chuyên gia Pháp đã chia sẻ khái quát về mô hình tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự của Pháp, hệ thống được đánh giá là hiệu quả, minh bạch và đề cao tính tự chủ của các chủ thể tham gia.
 

Đại biểu phía Pháp chia sẻ về mô hình tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự tại Pháp

Theo đó, việc thi hành án dân sự và thương mại ở Pháp có sự tham gia của ba chủ thể chính: bên yêu cầu thi hành án, ủy viên tư pháp (người thi hành án) và thẩm phán thi hành án. Pháp không có cơ quan thi hành án công lập; thay vào đó, bên yêu cầu thi hành án được tự do lựa chọn biện pháp cưỡng chế và người thực hiện, trong khi ủy viên tư pháp – là cá nhân hoặc tổ chức hành nghề độc lập được Nhà nước trao quyền, chịu trách nhiệm tổ chức thi hành các biện pháp này. Phí tổ chức thi hành được bên yêu cầu ứng trước và có thể yêu cầu hoàn trả từ bên phải thi hành án.
Nhà nước chỉ can thiệp khi phát sinh tranh chấp hoặc khó khăn trong quá trình thi hành, thông qua thẩm phán thi hành án, người có thẩm quyền giải quyết nhanh chóng các vấn đề như tranh chấp tài sản, khiếu nại về thủ tục, hay yêu cầu tạm hoãn, phạt vi phạm nghĩa vụ thi hành án. Thẩm phán không được sửa đổi bản án đã có hiệu lực, nhưng có thể diễn giải nội dung, ra thời hạn thực hiện hoặc áp dụng biện pháp phạt bổ sung nhằm buộc đương sự tuân thủ.
Hệ thống thi hành án của Pháp được vận hành trên nguyên tắc hợp pháp, tương xứng và trách nhiệm cá nhân cao, bảo đảm sự cân bằng giữa quyền tự do của đương sự và vai trò kiểm soát của tòa án, qua đó nâng cao hiệu lực của bản án, tăng tính công bằng, minh bạch và niềm tin của công chúng đối với nền tư pháp. Phía Việt Nam nêu nhiều câu hỏi trọng tâm xoay quanh các vấn đề về: Cơ cấu tổ chức, nhân lực và nguồn lực bảo đảm cho hoạt động thi hành án; Vị trí, vai trò, quyền hạn của Thừa phát lại và cơ chế phối hợp giữa hệ thống thi hành án công - tư; Quy trình, thủ tục thi hành án, biện pháp cưỡng chế, cơ chế khiếu nại, bồi thường; Ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động Thừa phát lại; thi hành án đối với tài sản số; và xu hướng phát triển nghề Thừa phát lại tại Pháp.
Các chuyên gia Pháp đã chia sẻ, trao đổi và giải đáp cụ thể, qua đó cung cấp nhiều kinh nghiệm quý báu giúp Việt Nam có thêm cơ sở nghiên cứu, tham khảo phục vụ quá trình hoàn thiện pháp luật, luật hóa chế định Thừa phát lại và phát triển mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước.
Các đại biểu tham dự Tọa đàm

                                                                             Lê Liên – Quỳnh Trang