Chuyện nghề THADS: Thu hồi tài sản đất đai trong thi hành án “nút thắt” và lối ra từ thực tiễn ở Hà Tĩnh Bài 1: “Tấc đất, tấc vàng” cuộc giằng co dai dẳng trong hành trình thu hồi tài sản thi hành án

Mỗi mét vuông đất là một cuộc đấu trí kéo dài

Trong các vụ việc thi hành án dân sự, không ít trường hợp mà việc tổ chức thi hành kéo dài nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, chỉ vì liên quan đến đất đai. Giá trị tài sản lớn, tâm lý người dân coi đất là tài sản tích lũy của cả đời người, cộng với những yếu tố lịch sử và nhân thân khiến quá trình thi hành án trở nên vô cùng gian nan.

Một trong những vụ việc điển hình là trường hợp ông N.K và bà T.T.T tại xã Cổ Đạm (tỉnh Hà Tĩnh). Theo bản án đã có hiệu lực pháp luật từ năm 2016, ông K và bà T buộc phải tháo dỡ toàn bộ công trình, cây cối trên diện tích 913,2m² đất lấn chiếm để trả lại cho người được thi hành án. Tuy nhiên, việc đưa bản án vào thực tiễn lại không hề dễ dàng.

Ông Lê Xuân Tùng-Trưởng phòng THADS khu vực 3 - Hà Tĩnh cho biết: “Ngay từ những ngày đầu tổ chức thi hành, cơ quan chức năng đã gặp phải sự phản ứng quyết liệt từ phía người phải thi hành án. Nhiều cuộc làm việc diễn ra trong bầu không khí căng thẳng khi đương sự không hợp tác, không ký biên bản, thậm chí có hành vi chửi bới, lăng mạ lực lượng làm nhiệm vụ.

Cán bộ THADS cùng các cơ quan chức năng làm việc với ông N.K và bà T.T.T tại xã Cổ Đạm.

Mặc dù các cơ quan chức năng đã nhiều lần tổ chức vận động, tuyên truyền, giải thích quyền và nghĩa vụ của người phải thi hành án, song kết quả vẫn không đạt được như mong muốn. Gia đình ông K cho rằng phần đất này đã được sử dụng từ lâu nên liên tục gửi đơn khiếu nại đến nhiều cấp, ngành khác nhau. Suốt từ năm 2017 đến năm 2025, vụ việc trải qua nhiều bước xử lý như xác minh thực địa, họp Ban Chỉ đạo thi hành án, kiến nghị cơ quan cấp trên xem xét, đồng thời xây dựng các phương án cưỡng chế. Tuy nhiên, mọi quyết định đều được cân nhắc thận trọng bởi tính chất đặc biệt nhạy cảm của vụ việc.

Trưởng phòng THADS khu vực 3 - Hà Tĩnh chia sẻ thêm: “Khó khăn không chỉ nằm ở yếu tố pháp lý. Ông K là con của cán bộ tiền khởi nghĩa, gia đình thuộc diện chính sách. Vì vậy, việc xử lý vụ việc luôn đòi hỏi sự thận trọng để vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa tránh phát sinh những vấn đề phức tạp về xã hội, dư luận và an ninh trật tự. Đến năm 2025, khi ông K đã qua đời, bà Trần Thị T đã 93 tuổi, sức khỏe yếu và vẫn đang sinh sống trên phần diện tích đất phải giao trả. Lúc này, bài toán đặt ra cho các cơ quan chức năng không chỉ là việc thực hiện bản án mà còn là lựa chọn phương thức thực hiện sao cho phù hợp, nhân văn và ổn định tình hình”.

Nhiều vụ đương sự chống đối không nhận tài sản sau cưỡng chế những vật nhỏ như chuồng bồ câu cán bộ THADS cũng phải đưa về kho cất giữ.

Thực tế cho thấy, trong các vụ việc thi hành án liên quan đến đất đai, mỗi mét vuông đất đều có thể trở thành một cuộc đấu trí kéo dài. Bởi đằng sau đó không đơn thuần là quyền sở hữu hay quyền sử dụng, mà còn là nơi gắn bó với cuộc sống, ký ức và lợi ích của nhiều thế hệ trong gia đình. 

Những “nút thắt” và vòng luẩn quẩn khiếu nại

Nếu vụ việc tại Cổ Đạm phản ánh sự giằng co trong việc giao trả đất thì trường hợp của bà V.T.H và ông Đ.Q.P ở xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh lại cho thấy những phức tạp phát sinh từ hồ sơ địa chính và nhận thức pháp lý của người phải thi hành án.

Theo quyết định thi hành án, bà H và ông P phải trả khoản nợ hơn 2,7 tỷ đồng cho ngân hàng. Tài sản bảo đảm là thửa đất đã được kê biên và đưa ra đấu giá với tổng giá trị gần 2,9 tỷ đồng.

Điều đáng chú ý là trong quá trình xử lý tài sản, chính người phải thi hành án đã xác nhận toàn bộ diện tích 937,4m² thuộc quyền sử dụng của mình và đồng ý đưa toàn bộ diện tích này vào xử lý để thi hành án. Tuy nhiên, sau khi tài sản được đấu giá thành công, những vướng mắc mới lại phát sinh. Người phải thi hành án không bàn giao tài sản và cho rằng có 64,4m² đất không thuộc phạm vi thế chấp nên không đồng ý giao cho người mua trúng đấu giá.

Sau cưỡng chế vụ của bà H, ông P cán bộ thi hành án phải thuê xe chở toàn bộ tài sản về kho vật chứng THADS khu vực 3 - Hà Tĩnh ở xã Đức Thọ hơn 40km. 

Từ đây, vụ việc bước vào quá trình xác minh kéo dài. Các văn bản xác nhận của chính quyền địa phương ở những thời điểm khác nhau lại có nội dung chưa thống nhất về nguồn gốc và diện tích đất. Có thời điểm, cơ quan chức năng xác định toàn bộ diện tích thuộc quyền sử dụng của bà H. Nhưng ở văn bản khác lại xuất hiện nội dung liên quan đến phần diện tích chênh lệch cần được xem xét thêm. Sự thiếu thống nhất này khiến việc giải quyết vụ việc trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Sau nhiều lần xác minh, rà soát và đối chiếu hồ sơ, kết luận cuối cùng khẳng định việc kê biên và đấu giá toàn bộ diện tích đất là đúng quy định pháp luật.

Tuy nhiên, khó khăn vẫn chưa chấm dứt. Người trúng đấu giá sau đó lại không nhận phần diện tích 64,4m² đang có tranh chấp, buộc các cơ quan chức năng tiếp tục xử lý theo quy định. Từ một vụ việc thi hành án thông thường, quá trình xử lý kéo theo hàng loạt bước xác minh, giải quyết khiếu nại, điều chỉnh hồ sơ rồi lại phát sinh các vấn đề mới. Đó là vòng luẩn quẩn mà nhiều cơ quan thi hành án phải đối mặt trong thực tế.

Ông Lê Xuân Tùng-Trưởng phòng THADS khu vực 3 - Hà Tĩnh chia sẻ: “Hai vụ việc với những hoàn cảnh khác nhau nhưng đều phản ánh một thực tế chung: không ít khó khăn trong thi hành án đất đai xuất phát từ những yếu tố nằm ngoài khuôn khổ pháp luật thuần túy. Đó có thể là lịch sử sử dụng đất kéo dài qua nhiều thế hệ; sự thay đổi của hồ sơ địa chính theo từng thời kỳ; tâm lý giữ đất bằng mọi giá; hoặc những yếu tố liên quan đến nhân thân, chính sách và các mối quan hệ xã hội”.