Hướng dẫn số 01-HD/TW của Ban Bí thư: Đổi mới và chuẩn hóa nghiệp vụ tổ chức xây dựng Đảng tại các đảng bộ cơ sở

Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên luôn là nhiệm vụ then chốt, mang tính chiến lược trong toàn bộ công tác tổ chức xây dựng Đảng. Ngày 19-5-2026, Ban Bí thư ban hành Hướng dẫn số 01-HD/TW về một số vấn đề cụ thể thi hành Điều lệ Đảng, cụ thể hóa Quy định số 20-QĐ/TW, ngày 08-4-2026 của Ban Chấp hành Trung ương. Đối với các đảng bộ cơ sở, việc thấu suốt và vận dụng chuẩn xác văn bản nghiệp vụ này là nhân tố quyết định để giữ vững kỷ cương, nguyên tắc tổ chức, đồng thời phục vụ đắc lực cho công cuộc tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.

Từ xây dựng tiêu chuẩn chính trị đặc thù đến bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính trong Đảng

Thực tiễn sinh hoạt đảng tại các cơ quan tham mưu chiến lược, các tổng cục, cục, vụ, viện thuộc khối Bộ, ngành luôn mang tính đặc thù cao do sự biến động, luân chuyển và yêu cầu khắt khe về nhân sự. Nhận thức rõ điều đó, Hướng dẫn số 01-HD/TW năm 2026 đã đưa ra những quy định mang tính biện chứng, vừa giữ vững tính nguyên tắc, vừa bám sát thực tiễn phát triển của xã hội.

Trong công tác phát triển đảng viên, Ban Bí thư quy định rõ việc xem xét kết nạp người trên 60 tuổi vào Đảng chỉ được tiến hành khi hội đủ các điều kiện nghiêm ngặt về sức khỏe, uy tín, đáp ứng yêu cầu đặc biệt của nhiệm vụ chính trị và bắt buộc phải được Ban Thường vụ cấp ủy trực thuộc Trung ương đồng ý bằng văn bản. Song song đó, nhằm bảo đảm quyền lợi chính trị cho quần chúng tại các đơn vị ngành dọc đóng trên địa bàn đặc biệt khó khăn, tiêu chuẩn học vấn tối thiểu được chuẩn hóa ở mức hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học. Đây là bước đi đúng đắn, bảo đảm tính toàn diện, không bỏ sót những nhân tố tích cực ở cơ sở.

Một trong những dấu ấn đậm nét nhất của Hướng dẫn số 01-HD/TW là tinh thần cải cách hành chính mạnh mẽ, thể hiện qua việc tinh giản thủ tục thẩm tra lý lịch của người vào Đảng. Đảng ta xác định, việc thẩm tra chỉ tập trung vào diện nhân thân trọng yếu có tác động trực tiếp đến chính trị nội bộ của quần chúng.

Đặc biệt, Hướng dẫn đã mở ra cơ chế miễn trừ xác minh đối với những người thân đã là đảng viên và được cấp ủy quản lý hồ sơ xác nhận. Việc phân định rõ ràng thời hạn xác minh không quá 30 ngày làm việc đối với trong nước và 90 ngày làm việc đối với nước ngoài chính là lời giải cho bài toán ách tắc hồ sơ kéo dài tại các chi bộ cơ quan hiện nay, chuyển tư duy từ quản lý hành chính đơn thuần sang phục vụ, tạo điều kiện phát triển nguồn lực cho Đảng.

Thắt chặt kỷ cương, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật đảng vụ và quản lý biến động đảng viên

Để các nghị quyết, quyết định của Đảng ban hành đạt được hiệu lực pháp lý tối cao và thể hiện đúng ý chí tập thể, Hướng dẫn số 01-HD/TW đã tối ưu hóa các điều kiện định lượng trong biểu quyết đảng vụ. Tỷ lệ đồng ý thông qua các quyết định kết nạp hay công nhận đảng viên chính thức từ cấp chi bộ đến đảng ủy cơ sở (kể cả cấp ủy được ủy quyền) đều được nâng lên mức kỷ cương: từ 2/3 số đảng viên chính thức hoặc số cấp ủy viên trở lên đồng ý.

Quy định này kết hợp với hình thức bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết bằng thẻ đảng viên đã loại bỏ triệt để tâm lý nể nang, né tránh, bảo đảm tính khách quan, minh bạch. Ngay cả trong tình huống không đạt tỷ lệ, việc bắt buộc lập biên bản báo cáo trung thực lên cấp ủy cấp trên cũng cho thấy tư duy quản lý chặt chẽ, không cho phép sự tùy tiện trong nguyên tắc tập trung dân chủ.

Trong bối cảnh khối Bộ, ngành đang đẩy mạnh tinh giản biên chế, điều động, luân chuyển hoặc cử cán bộ đi đào tạo dài hạn, việc quản lý sự biến động của đảng viên trở thành một thách thức lớn đối với công tác tổ chức. Hướng dẫn số 01-HD/TW đã quy định rất biện chứng về mối quan hệ giữa tổ chức đảng nơi sinh hoạt chính thức và nơi sinh hoạt tạm thời. Trách nhiệm theo dõi, giúp đỡ, nhận xét bằng văn bản đối với quần chúng và đảng viên dự bị tại nơi sinh hoạt tạm thời được nâng lên thành nghĩa vụ chính trị bắt buộc.

Đồng thời, thời hạn chuyển sinh hoạt Đảng khi di chuyển công tác cũng được siết chặt trong vòng 30 ngày làm việc; quá thời hạn trên, quy trình hủy và chuyển giao hồ sơ gốc sẽ được kích hoạt để cấp ủy nơi mới xem xét theo thẩm quyền. Sự điều chỉnh này bảo đảm quản lý chặt chẽ vòng đời chính trị của đảng viên, không để xảy ra khoảng trống trong quản lý và sinh hoạt đảng.

Gắn phân công nhiệm vụ với cuộc đấu tranh phòng, chống tiêu cực và hiện đại hóa công tác quản trị cấp ủy

Xây dựng, chỉnh đốn Đảng không thể tách rời cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc phân công nhiệm vụ cho đảng viên tại chi bộ được Hướng dẫn số 01-HD/TW chỉ đạo cụ thể, gắn chặt với trách nhiệm đấu tranh chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các biểu hiện tiêu cực. Kết quả thực hiện nhiệm vụ này không còn là hình thức mà trở thành thước đo, căn cứ chính trị hàng đầu để kiểm điểm, đánh giá và phân loại chất lượng đảng viên hằng năm.

Đối với công tác kiện toàn, sắp xếp tổ chức bộ máy: Quy trình chỉ định bổ sung hoặc tăng thêm cấp ủy viên, ủy viên ban thường vụ được Hướng dẫn số 01-HD/TW điều chỉnh bằng một hành lang kỹ thuật nghiệp vụ chuẩn mực, bảo đảm tính thận trọng, triệt tiêu mọi biểu hiện áp đặt chủ quan trong công tác cán bộ. Quy trình nhân sự "hai bước" (xin chủ trương trước, thực hiện quy trình sau) được duy trì nghiêm túc, đồng thời việc chỉ định được vận dụng linh hoạt, chính xác trong từng trường hợp cụ thể:

Xử lý tình huống đặc thù về chức danh người đứng đầu: Khi thật cần thiết, do không bầu được bí thư, cấp ủy cấp trên có thẩm quyền có thể chỉ định đảng viên trong hoặc ngoài đảng bộ, chi bộ tham gia cấp ủy và làm bí thư. Đối với trường hợp kiêm nhiệm, cấp ủy cấp trên có thể chỉ định đảng viên ngoài đảng bộ, chi bộ là lãnh đạo cơ quan, tổ chức, đơn vị cấp trên kiêm nhiệm chức vụ người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị cấp dưới trực tiếp tham gia cấp ủy (chi ủy) và làm bí thư đảng ủy (chi bộ) cơ quan, tổ chức, đơn vị cấp dưới trực tiếp đó.

Bảo đảm tính thận trọng đối với nhân sự sau bầu cử Đại hội: Đối với những đồng chí đã được đại hội hoặc hội nghị ban chấp hành giới thiệu vào danh sách bầu cử cấp ủy, ban thường vụ nhưng kết quả đạt không quá 50% số phiếu bầu, việc xem xét bổ sung vào cấp ủy, ban thường vụ chỉ được thực hiện sau đại hội hoặc hội nghị ban chấp hành ít nhất 12 tháng. Quy trình này đòi hỏi phải đánh giá, cân nhắc kỹ lưỡng về phẩm chất, uy tín, năng lực, cơ cấu cụ thể và phải được ít nhất trên một nửa số cấp ủy viên đương nhiệm đồng ý. Đối với những nơi đại hội bầu thiếu trên một nửa cấp ủy viên so với số lượng đại hội quyết định, việc chỉ định bổ sung phải được xem xét thực hiện từng bước để bảo đảm chất lượng cán bộ.

Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ chỉ định tăng thêm: Việc chỉ định tăng thêm cấp ủy viên được kiểm soát nghiêm ngặt về số lượng trần. Trường hợp chỉ định tăng thêm cấp ủy viên ở đảng bộ cấp trên cơ sở quá 10% và ở cấp cơ sở quá 20% so với số lượng cấp ủy viên mà đại hội đã quyết định, cấp ủy trực thuộc Trung ương phải làm văn bản đề nghị và chỉ thực hiện khi Ban Tổ chức Trung ương trả lời bằng văn bản.

Sự bổ sung và điều chỉnh đồng bộ này tạo điều kiện cho các đảng bộ khối Bộ, ngành vừa chủ động kiện toàn mô hình tổ chức, vừa giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ, bảo đảm chất lượng và sự ổn định của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị.

Tựu trung lại, Hướng dẫn số 01-HD/TW năm 2026 của Ban Bí thư là một bước tiến lớn, mang tầm nhìn chiến lược về mặt nghiệp vụ tổ chức xây dựng Đảng. Để đưa văn bản này đi vào thực tiễn, các đảng bộ cơ sở không chỉ dừng lại ở việc quán triệt lý luận đơn thuần, rà soát hồ sơ chuyển tiếp, mà phải chủ động đồng bộ hóa toàn bộ quy trình này trên Phần mềm Cơ sở dữ liệu đảng viên. Sự hòa quyện giữa tính nghiêm mật của nguyên tắc Đảng và sự tiên tiến của công nghệ số chính là chìa khóa để xây dựng các tổ chức cơ sở đảng khối cơ quan chiến lược thực sự trong sạch, vững mạnh, xứng đáng là hạt nhân lãnh đạo chính trị trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Nguyễn Thị Thu Hằng - Văn phòng Đảng ủy