Quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2025 về khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự (phần II)

 2. Về tố cáo trong thi hành án dân sự

Cá nhân có quyền tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về hành vi vi phạm pháp luật của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, Trưởng văn phòng thi hành án dân sự, Thừa hành viên, Chấp hành viên và công chức khác làm công tác thi hành án dân sự trong thi hành án dân sự gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức (khoản 1 Điều 108 Luật THADS năm 2025).

Quyền và nghĩa vụ của người tố cáo được quy định tại Điều 108 Luật THADS năm 2025 đã cụ thể, rõ hơn so với Luật THADS năm 2008, thể hiện một số nội dung sau:

- Bên cạnh việc trực tiếp nộp đơn hoặc gửi đơn tố cáo qua đường bưu điện hoặc trực tiếp trình bày nội dung tố cáo, đã bổ sung thêm hình thức gửi đơn trên môi trường số. Đây là quy định tạo điều kiện thuận lợi cho người tố cáo thực hiện quyền của mình.

- Người tố cáo có quyền yêu cầu được thông báo về việc thụ lý hoặc không thụ lý tố cáo, chuyển tố cáo đến cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết, đình chỉ, tạm đình chỉ việc giải quyết tố cáo, tiếp tục giải quyết tố cáo và kết quả giải quyết tố cáo. Nội dung đã mở rộng hơn so với Luật THADS năm 2008 chỉ quy định người tố cáo có quyền yêu cầu được thông báo kết quả giải quyết tố cáo.

- Bổ sung nội dung người tố cáo được khen thưởng, bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

- Bổ sung nội dung người tố cáo có quyền rút một phần hoặc toàn bộ nội dung tố cáo trước khi người giải quyết tố cáo ra kết luận nội dung tố cáo. Việc rút tố cáo phải được thực hiện bằng đơn rút tố cáo hoặc biên bản ghi nhận ý kiến rút tố cáo của người tố cáo khi làm việc với người giải quyết tố cáo hoặc người xác minh nội dung tố cáo.

- Bổ sung nội dung người tố cáo có quyền tố cáo tiếp khi có căn cứ cho rằng việc giải quyết tố cáo của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền không đúng pháp luật hoặc quá thời hạn mà tố cáo không được giải quyết.

- Bổ sung nội dung người tố cáo có nghĩa vụ hợp tác với người giải quyết tố cáo khi có yêu cầu; bồi thường thiệt hại do hành vi cố ý tố cáo sai sự thật của mình gây ra.

Quyền và nghĩa vụ của người bị tố cáo được quy định tại Điều 109 Luật THADS năm 2025 đã cụ thể, rõ hơn so với Luật THADS năm 2008, thể hiện một số nội dung sau:

- Người bị tố cáo có quyền yêu cầu được thông báo về việc đình chỉ, tạm đình chỉ việc giải quyết tố cáo, tiếp tục giải quyết tố cáo và kết quả giải quyết tố cáo. Nội dung đã mở rộng hơn so với Luật THADS năm 2008 chỉ quy định người bị tố cáo có quyền yêu cầu được thông báo về nội dung tố cáo.

- Giữ nguyên các quy định người bị tố cáo có quyền đưa ra bằng chứng để chứng minh nội dung tố cáo là không đúng sự thật; được khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; được phục hồi danh dự, được bồi thường thiệt hại do việc tố cáo không đúng gây ra; yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý người tố cáo sai sự thật.

- Bổ sung các quy định người bị tố cáo có quyền được nhận kết luận nội dung tố cáo; được bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp khi chưa có kết luận nội dung tố cáo của người giải quyết tố cáo; khiếu nại quyết định xử lý kỷ luật, buộc khắc phục hậu quả hoặc biện pháp khác của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

- Giữ nguyên quy định người bị tố cáo có các nghĩa vụ giải trình về hành vi bị tố cáo; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan khi cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền yêu cầu; có mặt để làm việc theo yêu cầu của người giải quyết tố cáo; chấp hành nghiêm chỉnh quyết định xử lý của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền; bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả do hành vi trái pháp luật của mình gây ra theo quy định của pháp luật.

Quy định về thẩm quyền, thời hạn và trình tự, thủ tục giải quyết tố cáo được quy định tại Điều 110 Luật THADS năm 2025 đã bổ sung, thay đổi so với Luật THADS năm 2008, thể hiện một số nội dung sau:

          - Bổ sung rõ nội hàm là “tố cáo hành vi vi phạm pháp luật trong thi hành án dân sự”.

          - Sửa đổi quy định về thẩm quyền để phù hợp với mô hình tổ chức cơ quan thi hành án dân sự, đó là trường hợp người bị tố cáo là Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự tỉnh, thành phố thì Thủ trưởng cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp có trách nhiệm giải quyết.

- Bổ sung quy định liên quan đến chủ trương xã hội hoá thi hành án dân sự, đó là trường hợp người bị tố cáo là Trưởng văn phòng thi hành án dân sự hoặc Thừa hành viên thì Thủ trưởng cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp có trách nhiệm giải quyết.

- Sửa đổi thời hạn giải quyết tố cáo là 30 ngày kể từ ngày thụ lý tố cáo; đối với vụ việc phức tạp thì thời hạn không quá 60 ngày kể từ ngày thụ lý tố cáo; đối với vụ việc đặc biệt phức tạp thì thời hạn không quá 90 ngày kể từ ngày thụ lý tố cáo (Luật THADS năm 2008 quy định thời hạn giải quyết tố cáo là 60 ngày, kể từ ngày thụ lý; đối với vụ việc phức tạp thì thời hạn giải quyết tố cáo có thể dài hơn, nhưng không quá 90 ngày).

- Quy định về trách nhiệm của người có thẩm quyền giải quyết tố cáo tại Điều 111 Luật THADS năm 2025 được giữ nguyên như Luật THADS năm 2008, đó là:

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết kịp thời, đúng pháp luật; xử lý nghiêm minh người vi phạm; áp dụng biện pháp cần thiết nhằm ngăn chặn thiệt hại có thể xảy ra; bảo đảm cho quyết định giải quyết được thi hành nghiêm chỉnh và chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình.

- Người có thẩm quyền giải quyết tố cáo mà không giải quyết, thiếu trách nhiệm trong việc giải quyết, giải quyết trái pháp luật thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

3. Một số vấn đề liên quan

Hiện nay, Luật Khiếu nại (hợp nhất), Luật Tố cáo (hợp nhất), Luật THADS năm 2025 vẫn còn một số khoảng trống về thẩm quyền, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự, điều đó đã tạo điều kiện cho người khiếu nại, tố cáo lợi dụng để khiếu nại, tố cáo kéo dài việc thi hành án, gây khó khăn cho người giải quyết, cụ thể một số vấn đề sau đây:

Thứ nhất, chưa có quy định về việc không thụ lý giải quyết tố cáo đối với trường hợp “nội dung tố cáo đã được giải quyết bằng bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền”. Vì vậy, trường hợp nêu trên, người có thẩm quyền giải quyết tố cáo trong thi hành án dân sự vẫn thụ lý giải quyết tố cáo, sau đó căn cứ quy định tại điểm c khoản 1 Điều 34 Luật Tố cáo, ra quyết định đình chỉ việc giải quyết tố cáo. Đây là sự chưa hợp lý, làm phát sinh thêm khối lượng công việc cho người làm công tác giải quyết tố cáo, kéo dài thời gian giải quyết vụ việc.

Thứ hai, từ ngày 01/7/2025, cơ quan THADS hoạt động theo mô hình một cấp, với các Phòng chuyên môn, Phòng THADS khu vực thuộc THADS tỉnh, thành phố. Trưởng THADS tỉnh, thành phố uỷ quyền cho Trưởng phòng Phòng chuyên môn, Trưởng phòng Phòng THADS khu vực ký “Thừa uỷ quyền”, “Thừa lệnh” nhiều quyết định, văn bản khác về thi hành án dân sự. Trường hợp, người tố cáo thực hiện tố cáo đối với quyết định, văn bản do Trưởng phòng Phòng THADS khu vực, Trưởng phòng Phòng chuyên môn ký “Thừa uỷ quyền” hoặc “Thừa lệnh” Trưởng THADS tỉnh, thành phố, thì sẽ xác định ai là người có thẩm quyền giải quyết tố cáo? Đối với vấn đề trên, có quan điểm cho rằng, nếu người bị tố cáo là người trực tiếp ký quyết định, văn bản (Trưởng phòng Phòng THADS khu vực, Trưởng phòng Phòng chuyên môn), thì Trưởng THADS tỉnh, thành phố sẽ là người có thẩm quyền giải quyết tố cáo; nếu người bị tố cáo là người uỷ quyền (Trưởng THADS tỉnh, thành phố), thì Cục trưởng Cục Quản lý THADS sẽ là người có thẩm quyền giải quyết tố cáo. Quan điểm nêu trên sẽ làm phát sinh vấn đề, đối với cùng một nội dung, nếu người tố cáo đồng thời thực hiện tố cáo người trực tiếp ký quyết định, văn bản (Trưởng phòng Phòng THADS khu vực, Trưởng phòng Phòng chuyên môn) và tố cáo người uỷ quyền (Trưởng THADS tỉnh, thành phố), thì sẽ phải thụ lý giải quyết đối với 02 vụ việc tố cáo: Trưởng THADS tỉnh, thành phố thụ lý tố cáo đối với người trực tiếp ký quyết định, văn bản (Trưởng phòng Phòng THADS khu vực, Trưởng phòng Phòng chuyên môn), Cục trưởng Cục Quản lý THADS thụ lý tố cáo đối với người uỷ quyền (Trưởng THADS tỉnh, thành phố); điều đó có thể dẫn đến kết quả giải quyết của 02 vụ việc tố cáo (đối với cùng một nội dung) là khác nhau.

Thứ ba, có trường hợp người khiếu nại trong thi hành án dân sự gửi đơn khiếu nại từ nước ngoài về Việt Nam, trong đơn chỉ ghi địa chỉ ở nước ngoài, không ghi số điện thoại, không ghi phương thức liên lạc trên môi trường số (email, zalo, facebook,…), không có người đại diện đang cư trú tại Việt Nam, nếu người có thẩm quyền xử lý đơn thực hiện liên lạc, thông báo cho họ theo các hình thức quy định tại điểm b, điểm c, điểm d khoản 4 Điều 35 Luật THADS năm 2025 (yêu cầu tương trợ tư pháp để tống đạt giấy tờ theo quy định của Luật Tương trợ tư pháp về dân sự; gửi qua đường dịch vụ bưu chính đến cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài cho người được thông báo là công dân Việt Nam; gửi qua đường dịch vụ bưu chính đến địa chỉ của người được thông báo đang cư trú ở nước ngoài với điều kiện pháp luật nước đó đồng ý với hình thức này) thì sẽ mất nhiều thời gian, công sức, tốn kém kinh phí của cơ quan. Vì vậy, cần quy định người khiếu nại trong thi hành án dân sự phải có địa chỉ liên lạc tại Việt Nam hoặc có phương thức liên lạc trên môi trường số hoặc có người đại diện khiếu nại đang cư trú tại Việt Nam.

4. Một số đề xuất

Để việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự đúng quy định, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, người làm công tác THADS, cơ quan, tổ chức, Nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự, tác giả đề xuất một số nội dung sau:

Thứ nhất, tuyên truyền, phổ biến các quy định của Luật THADS năm 2025, Luật Khiếu nại (hợp nhất), Luật Tố cáo (hợp nhất) để công dân thực hiện đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nhưng không lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để kéo dài việc thi hành án, thậm chí có thể dẫn tới các hành vi vi phạm pháp luật.

Thứ hai, xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật THADS năm 2025, theo đó quy định cụ thể quyền của người khiếu nại, người tố cáo, các trường hợp không thụ lý giải quyết khiếu nại, không thụ lý tố cáo, quy định thẩm quyền giải quyết khiếu nại, thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với các trường hợp luật chưa quy định hoặc có nhiều quan điểm khác nhau.

Thứ ba, khẩn trương hoàn thiện các phần mềm, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số phục vụ cho việc xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Thứ tư, sắp xếp, bố trí nhân sự, các nguồn lực phù hợp cho công tác xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Thứ năm, lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng tổ chức thi hành án dân sự, hạn chế các sai sót, vi phạm làm phát sinh đơn khiếu nại, đơn tố cáo./

Th.S Trần Phương Hồng - Phó Trưởng ban Ban Kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo

​