Thi hành án dân sự TP.HCM: Vai trò đầu tàu và những đóng góp đối với sự phát triển của hệ thống thi hành án dân sự

Là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại lớn nhất cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh hằng năm phát sinh số lượng rất lớn các vụ việc phải thi hành án dân sự, với tính chất ngày càng đa dạng, phức tạp và giá trị thi hành ngày càng cao. Đây cũng là địa bàn tập trung phần lớn các vụ án kinh tế, tham nhũng lớn, các tranh chấp tín dụng ngân hàng, bất động sản, chứng khoán và hoạt động thương mại có quy mô lớn của cả nước.

Trong bối cảnh đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ thực hiện nhiệm vụ tổ chức thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật mà còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành các mô hình quản lý, giải pháp nghiệp vụ và sáng kiến đổi mới, đóng góp trực tiếp vào quá trình phát triển của toàn hệ thống Thi hành án dân sự Việt Nam.

Thành phố Hồ Chí Minh - địa bàn đặc thù của công tác Thi hành án dân sự

Trong hệ thống các cơ quan Thi hành án dân sự cả nước, ít có địa phương nào hội tụ đầy đủ những yếu tố đặc thù như Thành phố Hồ Chí Minh.

Nơi đây tập trung số lượng lớn doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, trung tâm tài chính, sàn giao dịch chứng khoán, hoạt động xuất nhập khẩu và đầu tư nước ngoài. Sự phát triển năng động của nền kinh tế kéo theo số lượng lớn các quan hệ dân sự, kinh doanh thương mại, tín dụng ngân hàng phát sinh tranh chấp và chuyển sang giai đoạn thi hành án.

Chính vì vậy, trong nhiều năm liên tiếp, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh luôn là địa phương có quy mô thi hành án lớn nhất cả nước. Giai đoạn 2020 - 2024, toàn hệ thống Thi hành án dân sự Thành phố tổ chức thi hành hơn 507.000 vụ việc với tổng số tiền trên 655.000 tỷ đồng, chiếm gần 11% tổng số việc và khoảng 35% tổng số tiền phải thi hành của cả nước.

Riêng năm 2025, tổng số việc phải thi hành trên địa bàn đạt gần 180.000 việc, tương ứng hơn 278.000 tỷ đồng; thi hành xong hơn 81.900 việc với số tiền trên 55.700 tỷ đồng.

Những con số này không đơn thuần phản ánh quy mô công việc, mà còn cho thấy vị trí đặc biệt của Thành phố Hồ Chí Minh trong toàn bộ hệ thống Thi hành án dân sự.

Nếu xem hệ thống Thi hành án dân sự là một "phòng thí nghiệm thực tiễn" của pháp luật thì Thành phố Hồ Chí Minh chính là nơi tập trung nhiều nhất những vấn đề mới, khó và phức tạp của công tác thi hành án dân sự hiện đại.

Nơi giải quyết những vụ việc lớn nhất, khó khăn nhất của hệ thống

Vai trò đầu tàu của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh trước hết được thể hiện ở việc trực tiếp tổ chức thi hành nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng lớn nhất cả nước.

Từ các vụ án liên quan đến Hứa Thị Phấn, Huỳnh Thị Huyền Như, Phạm Công Danh, Trần Phương Bình, Phan Văn Anh Vũ, Alibaba cho đến vụ án Trương Mỹ Lan, hầu hết các đại án kinh tế có giá trị thiệt hại đặc biệt lớn đều tập trung tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là những vụ việc có đặc điểm chung là số lượng tài sản lớn, phân tán ở nhiều địa phương; liên quan nhiều tổ chức tín dụng, doanh nghiệp, cá nhân; phát sinh nhiều vướng mắc pháp lý và đòi hỏi sự phối hợp liên ngành ở mức độ rất cao.

Trong giai đoạn 2021- 2022, riêng các vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo tại Thành phố Hồ Chí Minh đã chiếm 38/86 vụ việc của cả nước. Đáng chú ý, số lượng vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo tập trung tại Thành phố Hồ Chí Minh luôn ở mức rất cao so với cả nước. Điều này phản ánh vai trò đặc biệt của Thành phố Hồ Chí Minh trong công tác thu hồi tài sản, xử lý các vụ án kinh tế, tham nhũng lớn; đồng thời cho thấy đây là địa bàn trọng điểm để kiểm nghiệm năng lực tổ chức thi hành án đối với những vụ việc khó khăn, phức tạp nhất của hệ thống Thi hành án dân sự.

Thực tiễn đó đã buộc đội ngũ công chức Thi hành án dân sự Thành phố phải không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, đổi mới phương pháp quản lý và xử lý những tình huống chưa từng có tiền lệ.

Có thể khẳng định rằng, nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý báu của toàn hệ thống Thi hành án dân sự trong lĩnh vực thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế đã được hình thành từ chính những vụ việc lớn được tổ chức thi hành tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Không chỉ là địa phương có quy mô thi hành án lớn nhất cả nước, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh còn nhiều lần được lựa chọn là nơi triển khai thí điểm các chủ trương, giải pháp mới của ngành. Từ thực tiễn tổ chức thi hành các vụ án kinh tế, tham nhũng đặc biệt nghiêm trọng, nhiều kinh nghiệm quản lý, chỉ đạo điều hành, quy trình nghiệp vụ và cơ chế phối hợp liên ngành đã được tổng kết, báo cáo và nhân rộng trong toàn hệ thống. Có thể nói, sự vận động và phát triển của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh luôn gắn chặt với quá trình đổi mới chung của toàn ngành Thi hành án dân sự.

Từ thực tiễn khó khăn đến những giải pháp đột phá

Một trong những đóng góp quan trọng của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của toàn hệ thống là khả năng chuyển hóa áp lực thực tiễn thành các giải pháp quản lý, điều hành và nghiệp vụ có giá trị dẫn dắt.

Là địa bàn có số việc, số tiền phải thi hành án lớn nhất cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh thường xuyên phải tổ chức thi hành nhiều vụ việc phức tạp, giá trị đặc biệt lớn, nhất là các vụ án kinh tế, tham nhũng, tín dụng ngân hàng, bất động sản, chứng khoán. Những vụ việc này không chỉ khó ở giá trị tài sản phải thi hành, mà còn phức tạp ở quá trình xác minh, truy tìm, kê biên, xử lý tài sản; tài sản nằm rải rác tại nhiều địa phương, liên quan đến nhiều chủ thể, nhiều quan hệ pháp lý và nhiều cơ quan quản lý chuyên ngành.

Trước yêu cầu đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành theo hướng tập trung, sâu sát và bám sát từng vụ việc. Đối với các vụ án kinh tế, tham nhũng lớn, đơn vị chú trọng rà soát toàn diện hồ sơ, phân loại tài sản, xác định rõ điều kiện thi hành, nhận diện sớm khó khăn, vướng mắc để kịp thời báo cáo, xin ý kiến chỉ đạo hoặc phối hợp tháo gỡ. Cách làm này góp phần hạn chế tình trạng hồ sơ kéo dài, bảo đảm việc tổ chức thi hành án được thực hiện thận trọng, đúng pháp luật nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu về tiến độ và hiệu quả thu hồi tài sản.

Trong nhiều năm qua, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động xây dựng và phát huy cơ chế phối hợp liên ngành với Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Công an, hệ thống ngân hàng, cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm, tổ chức đấu giá tài sản và chính quyền địa phương. Sự phối hợp này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các vụ án kinh tế, tham nhũng, bởi hiệu quả thi hành án phụ thuộc rất lớn vào việc xác minh nguồn gốc, hiện trạng, tình trạng pháp lý của tài sản; cung cấp hồ sơ, tài liệu; giải quyết tranh chấp phát sinh; tổ chức thẩm định giá, bán đấu giá và xử lý tài sản sau đấu giá.

Đặc biệt, từ thực tiễn tổ chức thi hành các vụ án lớn liên quan đến Hứa Thị Phấn, Huỳnh Thị Huyền Như, Phạm Công Danh, Trần Phương Bình, Alibaba, Trương Mỹ Lan và nhiều vụ án khác, Thành phố Hồ Chí Minh đã tích lũy nhiều kinh nghiệm trong xử lý các loại tài sản đặc thù như cổ phần, cổ phiếu, quyền tài sản, tài sản bảo đảm, bất động sản có biến động pháp lý, tài sản đang tranh chấp hoặc tài sản nằm ngoài địa bàn. Đây là những dạng tài sản đòi hỏi chấp hành viên không chỉ nắm chắc pháp luật thi hành án dân sự mà còn phải am hiểu pháp luật về đất đai, ngân hàng, chứng khoán, doanh nghiệp, đấu giá tài sản và các lĩnh vực có liên quan.

Chính từ quá trình giải quyết những vụ việc lớn, phức tạp đó, nhiều kinh nghiệm nghiệp vụ đã được hình thành, nhiều khó khăn, bất cập của pháp luật và cơ chế phối hợp được nhận diện rõ hơn. Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã kịp thời tổng hợp, báo cáo, đề xuất với Bộ Tư pháp, Cục Quản lý Thi hành án dân sự và cơ quan có thẩm quyền về những vấn đề cần hướng dẫn, tháo gỡ, qua đó góp phần hoàn thiện thể chế, quy trình nghiệp vụ và cơ chế phối hợp trong lĩnh vực thi hành án dân sự.

Có thể nói, vai trò đầu tàu của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở quy mô công việc lớn, mà còn ở năng lực xử lý những vấn đề khó nhất của thực tiễn. Từ áp lực của các vụ án kinh tế, tham nhũng đặc biệt phức tạp, đơn vị đã từng bước hình thành các phương thức quản lý, chỉ đạo và tổ chức thi hành án có giá trị tham khảo cho toàn hệ thống; góp phần nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội đối với tính nghiêm minh của pháp luật.

Chính từ thực tiễn giải quyết những vụ việc lớn, nhiều kiến nghị hoàn thiện pháp luật, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành đã được đề xuất với Bộ Tư pháp và cơ quan có thẩm quyền, góp phần hoàn thiện thể chế về thi hành án dân sự.

Tiên phong trong chuyển đổi số của hệ thống Thi hành án dân sự

Nếu trước đây Thành phố Hồ Chí Minh được biết đến là địa phương dẫn đầu cả nước về quy mô việc và tiền phải thi hành án thì hiện nay đơn vị còn được xem là một trong những điểm sáng của toàn ngành trong công cuộc chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin.

Là địa phương có khối lượng công việc lớn nhất cả nước, hằng năm phải quản lý hàng trăm nghìn hồ sơ thi hành án với số tiền lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh luôn đứng trước áp lực rất lớn về quản lý dữ liệu, tổ chức thi hành án, thu - chi tiền thi hành án và phục vụ người dân. Trong bối cảnh thực hiện chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số, chuyển đổi số được xác định không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là giải pháp mang tính chiến lược để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống Thi hành án dân sự.

Từ thực tiễn đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động nghiên cứu, đề xuất và triển khai nhiều giải pháp công nghệ thông tin mang tính đột phá, góp phần hiện đại hóa hoạt động thi hành án dân sự và tạo nền tảng cho quá trình xây dựng Nền tảng số Thi hành án dân sự trong toàn hệ thống.

Một trong những dấu ấn nổi bật là việc nghiên cứu, xây dựng và triển khai thành công hệ thống Biên lai điện tử. Ngày 23/6/2025, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh trở thành đơn vị đầu tiên trong cả nước chính thức thay thế hoàn toàn biên lai giấy bằng biên lai điện tử. Việc triển khai hệ thống không chỉ góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong quản lý thu, nộp tiền thi hành án mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu trữ, tra cứu, đối soát dữ liệu và kết nối với các hệ thống thanh toán điện tử. Tính đến tháng 6/2026, toàn hệ thống đã phát hành hơn 202.000 biên lai điện tử với tổng số tiền thu thi hành án khoảng 21.000 tỷ đồng. Thành công từ mô hình này đã trở thành cơ sở thực tiễn quan trọng để triển khai áp dụng trên phạm vi toàn quốc từ ngày 01/7/2025.

Bên cạnh đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh còn là đơn vị tiên phong xây dựng và triển khai phần mềm thông báo thi hành án dân sự qua ứng dụng VNeID của Bộ Công an. Việc ứng dụng nền tảng số quốc gia trong hoạt động thi hành án đã góp phần đổi mới căn bản phương thức thông báo truyền thống, giúp đương sự tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện, bảo đảm tính chính xác, an toàn và tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí cho cơ quan nhà nước và người dân.

Đặc biệt, dấu ấn nổi bật nhất của chuyển đổi số tại Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh thời gian qua gắn liền với việc tổ chức thi hành án đối với vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm. Đây là vụ việc có quy mô lớn nhất trong lịch sử Thi hành án dân sự Việt Nam, với hơn 43.000 người được thi hành án là các trái chủ và số tiền phải hoàn trả lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Trước khối lượng dữ liệu đặc biệt lớn và yêu cầu bảo đảm chi trả chính xác, công khai, minh bạch trong thời gian ngắn, phương thức quản lý và xử lý thủ công không còn phù hợp.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động nghiên cứu, xây dựng phần mềm quản lý dữ liệu người được thi hành án, quản lý tài sản và hỗ trợ thanh toán tiền thi hành án phục vụ riêng cho vụ việc. Hệ thống cho phép chuẩn hóa, đối chiếu và quản lý tập trung dữ liệu của hàng chục nghìn trái chủ; hỗ trợ kiểm tra, xác thực thông tin, theo dõi quá trình chi trả và thực hiện thanh toán tiền thi hành án một cách chính xác, an toàn và minh bạch. Việc triển khai thành công giải pháp này không chỉ góp phần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các trái chủ trong vụ án Vạn Thịnh Phát mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng từ phương thức quản lý hồ sơ truyền thống sang quản trị dữ liệu số trong tổ chức thi hành các vụ việc có quy mô đặc biệt lớn.

Song song đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh còn chủ động xây dựng và vận hành Trung tâm điều hành thông minh (IOC), phát triển các hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, kết nối thông tin giữa các đơn vị trong toàn hệ thống, từng bước hình thành môi trường quản trị số phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Thông qua việc khai thác dữ liệu tập trung và theo dõi tiến độ thực hiện nhiệm vụ theo thời gian thực, lãnh đạo đơn vị có điều kiện đánh giá chính xác tình hình công tác, kịp thời nhận diện những điểm nghẽn và đưa ra các giải pháp quản lý phù hợp.

Có thể khẳng định rằng, nhiều mô hình, giải pháp và cấu phần quan trọng của quá trình chuyển đổi số trong hệ thống Thi hành án dân sự hiện nay đều được hình thành từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ giải quyết hiệu quả những yêu cầu đặt ra đối với địa phương có quy mô thi hành án lớn nhất cả nước, các giải pháp này còn góp phần tạo cơ sở thực tiễn quan trọng cho quá trình hiện đại hóa hoạt động thi hành án dân sự, xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, công khai, minh bạch và phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.

Dấu ấn từ mô hình tổ chức mới

Từ ngày 01/7/2025, thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh được thành lập trên cơ sở tổ chức lại các cơ quan Thi hành án dân sự của Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Quy mô tổ chức sau sắp xếp gồm 06 phòng chuyên môn và 19 Phòng Thi hành án dân sự khu vực, trở thành đơn vị lớn nhất cả nước.

Việc triển khai mô hình mới trong điều kiện khối lượng công việc đặc biệt lớn đã đặt ra nhiều thách thức về quản lý, điều hành, nhân sự và ứng dụng công nghệ thông tin.

Tuy nhiên, chính trong quá trình đó, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong khi chủ động ứng dụng chuyển đổi số để bảo đảm hệ thống vận hành thông suốt, duy trì hiệu quả quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Những kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai mô hình này đang trở thành nguồn tham khảo có giá trị cho quá trình hoàn thiện tổ chức bộ máy Thi hành án dân sự trong thời gian tới.

Trách nhiệm của đơn vị đầu tàu trong giai đoạn phát triển mới

Trong bất kỳ lĩnh vực nào, vị trí đầu tàu không chỉ được xác lập bằng quy mô hay thành tích, mà còn bằng khả năng dẫn dắt và tạo động lực phát triển chung.

Đối với Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh, trách nhiệm đó ngày càng rõ nét khi đơn vị vừa phải giải quyết khối lượng công việc lớn nhất cả nước, vừa phải tiên phong thử nghiệm các giải pháp mới, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn cho toàn hệ thống.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là địa phương dẫn đầu về số việc và số tiền thi hành án mà còn là nơi hình thành nhiều sáng kiến, mô hình và giải pháp có giá trị thực tiễn cao.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng sâu rộng, vai trò đầu tàu của Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục được khẳng định thông qua năng lực đổi mới, tinh thần trách nhiệm và khát vọng phát triển.

Đó không chỉ là trách nhiệm đối với một địa phương đặc biệt của cả nước mà còn là trách nhiệm đối với sự phát triển chung của hệ thống Thi hành án dân sự Việt Nam trong giai đoạn mới.

(Sưu tầm)