Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2026): Hệ thống Thi hành án dân sự ghi khắc lời Bác, quyết tâm xây dựng nền thi hành án dân sự chuyên nghiệp, liêm chính, hiện đại, phụng sự Nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền và giá trị định hướng đối với công tác thi hành án dân sự 

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móng tư tưởng cho việc xây dựng Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam - Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Trong toàn bộ di sản tư tưởng của Người, vấn đề tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, vai trò của pháp luật, đạo đức công vụ và trách nhiệm phục vụ Nhân dân luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Theo Hồ Chí Minh, Nhà nước phải quản lý xã hội bằng pháp luật, mọi tổ chức và cá nhân đều phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật(1). Người cho rằng, pháp luật là công cụ để bảo vệ lợi ích của Nhân dân, giữ nghiêm kỷ cương xã hội và kiểm soát quyền lực nhà nước. Đồng thời, Người nhấn mạnh, bản chất của Nhà nước cách mạng là “bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân”(2). Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng đạo đức công vụ. Người nhiều lần khẳng định, cán bộ là “cái gốc của mọi công việc”, mọi thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém(3). Vì vậy, cán bộ, công chức phải thường xuyên tu dưỡng phẩm chất “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, chống chủ nghĩa cá nhân, chống quan liêu, tham ô, lãng phí(4). Những luận điểm đó có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc đối với công tác thi hành án dân sự (THADS). Với tính chất là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước trực tiếp tác động đến quyền tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, THADS không chỉ là hoạt động kỹ thuật pháp lý mà còn là hoạt động thực thi công lý, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và hiệu lực của Nhà nước pháp quyền.

Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay, công tác THADS giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân; giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội; củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Vì vậy, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng hệ thống THADS không chỉ là yêu cầu về chính trị, tư tưởng mà còn là yêu cầu khách quan của tiến trình cải cách tư pháp và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Thực trạng công tác thi hành án dân sự hiện nay và những vấn đề đặt ra

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý thống nhất của Chính phủ, trực tiếp là Bộ Tư pháp, hệ thống THADS đã có nhiều đổi mới về tổ chức và hoạt động; từng bước khẳng định vai trò là thiết chế quan trọng trong nền tư pháp quốc gia. Công tác THADS, thi hành án hành chính tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ thi hành xong về việc và về tiền cơ bản năm sau cao hơn năm trước; công tác thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế được chú trọng; nhiều vụ việc lớn, phức tạp, kéo dài được tập trung chỉ đạo giải quyết. Theo Bộ Tư pháp, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn hệ thống THADS đã thi hành xong hơn 246 nghìn việc, với số tiền trên 83 nghìn tỷ đồng; riêng thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế đạt hơn 6,5 nghìn tỷ đồng(5). Bên cạnh kết quả đạt được, công tác THADS hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức lớn.

Thứ nhất, khối lượng việc và tiền phải thi hành án tiếp tục gia tăng nhanh, tính chất vụ việc ngày càng phức tạp. Nhiều vụ việc liên quan đến tín dụng - ngân hàng, đất đai, tài chính, án tham nhũng, kinh tế có giá trị đặc biệt lớn, kéo dài qua nhiều năm, liên quan đến nhiều cơ quan, tổ chức và địa phương.

Thứ hai, việc thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống THADS. Trong khi số lượng việc phải tổ chức thi hành ngày càng tăng thì biên chế tiếp tục được cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, đòi hỏi nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới phương thức quản trị và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin.

Thứ ba, chất lượng đội ngũ công chức THADS chưa đồng đều. Một bộ phận công chức còn hạn chế về kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng dân vận, kỹ năng ứng dụng công nghệ số.

Thứ tư, thể chế và cơ chế phối hợp trong THADS vẫn còn một số bất cập. Việc triển khai Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành đang đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, phù hợp yêu cầu thực tiễn.

Những khó khăn, thách thức đó cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động THADS trên nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền, đạo đức công vụ và trách nhiệm phục vụ Nhân dân.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng hệ thống Thi hành án dân sự hiện nay 

Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về “lấy dân làm gốc” trong tổ chức và hoạt động THADS. Mọi hoạt động thi hành án phải hướng tới bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân; lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả công vụ; tăng cường đối thoại, vận động, thuyết phục, hạn chế phát sinh khiếu nại, tố cáo phức tạp.

Hai là, xây dựng đội ngũ công chức THADS thực sự liêm chính, chí công vô tư. Trong điều kiện hoạt động THADS tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh tiêu cực, lợi ích nhóm, yêu cầu giữ gìn đạo đức công vụ, bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần thượng tôn pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cần tiếp tục siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; kiểm soát chặt chẽ quyền lực; kiên quyết phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động THADS.

Ba là, tiếp tục hoàn thiện thể chế về THADS đồng bộ, thống nhất, khả thi. Đẩy nhanh tiến độ xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thi hành án dân sự; tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế phối hợp, xử lý tài sản, xác minh điều kiện thi hành án; nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động THADS. Đây vừa là yêu cầu khách quan của cải cách hành chính, vừa là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ Nhân dân. Cần tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu số, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, số hóa hồ sơ nghiệp vụ, kết nối liên thông dữ liệu giữa các cơ quan tư pháp và cơ quan có liên quan.

Năm là, xây dựng văn hóa công vụ trong hệ thống THADS theo phong cách Hồ Chí Minh: nói đi đôi với làm, trọng thực chất, đề cao trách nhiệm nêu gương, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Người đứng đầu cơ quan THADS phải thực sự gương mẫu về phẩm chất đạo đức, phong cách lãnh đạo, tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ Nhân dân.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền, thượng tôn pháp luật và đạo đức công vụ là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống THADS hiện nay. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về cải cách tư pháp, chuyển đổi số và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác THADS càng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên, công chức hệ thống THADS tiếp tục soi lại mình, nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ và tinh thần trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân; xây dựng hệ thống THADS thực sự chuyên nghiệp, liêm chính, hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, góp phần xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 5, tr. 162.

(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 698.

(3) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 5, tr. 309.

(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 126.

(5) Bộ Tư pháp: Thông cáo báo chí kết quả công tác thi hành án dân sự, thi hành án hành chính 6 tháng đầu năm 2026, Cổng thông tin điện tử THADS, 2026.

(6) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 82, 117.

(7) Tạp chí Cộng sản: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và vận dụng hiện nay, 2024.

(8) Tạp chí Cộng sản: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, 2017.

Nguyễn Thị Thu Hằng - VPĐU