Chấp hành viên Đỗ Thị Hồng Huệ - Đối thoại luôn là “vũ khí” sắc bén nhất của người Chấp hành viên

Hiểm nguy rình rập và bản lĩnh của nữ Chấp hành viên

Mở đầu câu chuyện về nghề, bà Đỗ Thị Hồng Huệ cho biết, sự khác biệt giữa những dòng chữ khô khan trong giáo trình luật và thực tế tại hiện trường là một khoảng cách lớn.
 

Bà Huệ nhớ lại, khi ấy lý thuyết dạy bà rằng cưỡng chế là một quy trình hành chính chặt chẽ, có bước 1, bước 2, mọi thứ đều nằm trong tầm kiểm soát của văn bản. Thế nhưng, khi đứng trước đám đông đang chống đối, bà nhận ra thực tế là một cuộc đấu trí sống động và đầy rủi ro.

“Tôi nhớ như in những tiếng chửi bới ầm ĩ, một số người còn còn lăm lăm tay cầm gậy gộc, cuốc, xẻng với gương mặt giận dữ xen lẫn tuyệt vọng của người phải thi hành án và những người thân của họ”, bà Huệ chia sẻ.

Bà thừa nhận, dù xung quanh có rất nhiều đồng nghiệp, nhưng nhịp đập trái tim đã tăng lên rất nhiều vì hồi hộp cũng như lo lắng. Lý thuyết không dạy bà cách đối phó với một người già đã gần 90 tuổi lao ra đường muốn tự tử để ngăn cản việc cưỡng chế thi hành án, hay việc đưa trẻ em, người khuyết tật hoặc người đang mắc bệnh hiểm nghèo ra đứng trước cửa hoặc nằm trên tài sản bị cưỡng chế. Giây phút ấy, bà Huệ nhận định rằng pháp luật tuy rất quyền lực nhưng cũng khiến bà có “điểm yếu” riêng. Trên giấy tờ, người thực thi công vụ đúng 100%, nhưng tại hiện trường, ranh giới giữa “người thực thi công lý” và “kẻ đi cướp đất, cướp nhà” trong mắt người dân là cực kỳ mong manh. Đó chính là bài học trong nghề đầu tiên rất khắc nghiệt, rèn giũa cho bà một bản lĩnh thép để không gục ngã trước áp lực hiện trường.

Làm nghề thi hành án, việc đối mặt với hiểm nguy không phải chuyện hiếm. Đặc biệt, với một nữ Chấp hành viên như bà Huệ, áp lực còn nhân lên gấp bội bởi những đặc thù về giới tính và tâm lý xã hội. Bà Huệ phân tích, tại các buổi cưỡng chế hay làm việc tại gia đình đương sự, sự hung hãn của đối tượng thường bộc phát rất nhanh. Đối tượng thường cho rằng phụ nữ “dễ bắt nạt” hoặc khó phản kháng về mặt sức khỏe, nên các tình huống giằng co, xô đẩy luôn tiềm ẩn rủi ro chấn thương cao.

Kể về một kỷ niệm thót tim cách đây 6 năm, bà Huệ cho biết bà từng đối mặt với lằn ranh sinh tử khi đến làm việc với một đương sự là đồng bào dân tộc thiểu số. Khi bà cùng thư ký và trưởng thôn vừa đến nhà, người phải thi hành án xuất hiện trong tình trạng say rượu.

Bà Huệ thuật lại: “Ngay khi thấy chúng tôi, với sự kích thích từ men rượu và sự bức xúc sẵn có vì cho rằng bản án của Tòa không công bằng, họ đã lao ngay vào bếp cầm dao lăm lăm xua đuổi”.

Trong khoảnh khắc đối phương cầm dao trên tay, bà thừa nhận bản thân cảm thấy sợ hãi thực sự. Tuy nhiên, bằng sự nhạy bén nghề nghiệp, bà quyết định rút lui ngay lập tức để bảo vệ tính mạng cho bản thân và đồng nghiệp. Điều đáng chú ý là sau đó, khi đối phương đã tỉnh táo, chính sự kiên trì và lối thuyết phục mềm mỏng của bà đã khiến họ tự nguyện thi hành án và gửi lời xin lỗi chân thành. Bà Huệ nhận định, trong những tình huống như vậy, sự an toàn là trên hết, và đôi khi việc lùi một bước lại là cách tốt nhất để tiến tới mục tiêu cuối cùng.

Trong thực tế thi hành án, bà Đỗ Thị Hồng Huệ cho biết bà luôn dành từ 70% đến 80% tổng thời gian xử lý vụ việc cho việc đối thoại và vận động. Bà khẳng định không có một con số phần trăm cố định, nhưng đối thoại luôn là “vũ khí” sắc bén nhất của người Chấp hành viên.

Bà Huệ nhận định rằng việc ưu tiên cho đối thoại và vận động không phải là sự ngẫu nhiên, mà xuất phát từ ba lý do cốt lõi mang tính chiến lược trong nghề thi hành án. Trước hết, việc ưu tiên thỏa thuận giúp các bên đương sự có cơ hội tìm thấy tiếng nói chung, từ đó tự nguyện thi hành nghĩa vụ và tiết kiệm được đáng kể các chi phí phát sinh cho chính bản thân họ. Bên cạnh đó, công tác vận động còn giúp giảm thiểu tối đa các rủi ro, bởi bà luôn coi cưỡng chế chỉ là cách cuối do biện pháp này thường ẩn chứa nhiều nguy cơ gây mất an ninh trật tự tại địa phương. Cuối cùng, bà Huệ đặc biệt nhấn mạnh vào tính bền vững của giải pháp đối thoại; những vụ việc được giải quyết dựa trên sự tự nguyện thường có kết quả triệt để hơn, giúp hạn chế tình trạng khiếu nại, tố cáo kéo dài, điều vốn thường xảy ra sau khi áp dụng các biện pháp cưỡng chế cứng nhắc.

Bà Huệ nhấn mạnh, chỉ khi đã cạn kiệt mọi phương án thuyết phục mà đương sự vẫn cố tình chây ỳ, tẩu tán tài sản, bà mới buộc phải đề xuất các biện pháp cưỡng chế để đảm bảo tính nghiêm minh của bản án.

Đối mặt với chiến thuật “thao túng cảm xúc”

Một trong những tình huống khó khăn nhất mà bà Huệ thường xuyên gặp phải là khi đối tượng dùng người già, trẻ em hoặc các hình thức cực đoan để ngăn cản việc thi hành án. Để vượt qua áp lực này, bà Huệ cho biết, xử lý áp lực tâm lý trong những tình huống này đòi hỏi sự tỉnh táo và tách biệt cảm xúc.

Bà Huệ chia sẻ kinh nghiệm xử lý: “Tôi luôn xác định đây là một chiến thuật tâm lý, dùng cảm xúc để làm mờ lý trí. Khi mình gọi tên được hành vi đó là thao túng, sự tác động lên tâm lý mình sẽ giảm đi đáng kể”.

Bà cho biết, ưu tiên hàng đầu lúc đó là đảm bảo an toàn cho trẻ em và người già tại hiện trường. Khi họ đã an toàn, áp lực trên vai người Chấp hành viên sẽ nhẹ bớt. Bà giữ khoảng cách cảm xúc, không đáp trả đôi co về đạo đức mà tập trung hoàn toàn vào quy trình công việc. Với bà, sự lịch sự nhưng lạnh lùng chính là rào cản tốt nhất để ngăn những tác động tiêu cực xâm nhập vào tâm trí, đảm bảo lòng trắc ẩn không bị lợi dụng để làm sai nguyên tắc.
 

Theo bà Huệ, sự thành công của một vụ cưỡng chế không bao giờ là nỗ lực của riêng cá nhân nào, mà là kết quả tất yếu từ sự phối hợp liên ngành, yếu tố được bà ví như “xương sống” quyết định tính chính danh và hiệu quả của mọi cuộc cưỡng chế. Trước tiên, bà đánh giá cao sự phối hợp chính quyền địa phương trong mỗi vụ cưỡng chế. Chính quyền cấp cơ sở là người nắm bắt, cung cấp thông tin, diễn biến tâm lý, hoàn cảnh và các điều kiện khác của đối tượng bị cưỡng chế để Chấp hành viên và cơ quan thi hành án có cơ sở, thông tin xây dựng kế hoạch, tổ chức cưỡng chế. Chính quyền cấp cơ sở cũng là lực lượng trực tiếp tham gia tổ chức cưỡng chế và cuối cùng là người trực tiếp hoặc gián tiếp giải quyết các công việc tiếp theo sau khi việc cưỡng chế như bảo vệ người được giao nhà, giao tài sản, bảo vệ an ninh, trật tự địa phương sau cưỡng chế...