Hành trình đi tìm sự đồng thuận sau mỗi bản án: "Cái lý, cái tình luôn song hành"
05/05/2026
Chị Bùi Thị Hằng, Trưởng phòng Kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo - Thi hành án dân sự tỉnh Điện Biên.
Đối với cán bộ làm công tác thi hành án dân sự, một bản án thực sự khép lại khi nó đi vào thực tiễn cuộc sống và được thi hành một một cách công tâm, minh bạch. Và để làm được điều đó, bên cạnh những quy định pháp luật là một hình trình đầy gian truân, tìm sự đồng thuận, tự nguyện của đương sự để việc thực thi được trọn vẹn.
Một nghề kỷ cương và nhân văn
Nghề thi hành án luôn vấp phải những khó khăn, cản trở, thậm chí bị đe dọa khi thực hiện nhiệm vụ mà ít ai biết. Đối với người làm công tác thi hành án họ ít khi được vinh danh, chỉ có những chồng hồ sơ dày thêm theo năm tháng và những bước chân lặng lẽ trên khắp các bản làng. Hơn 20 năm công tác trong ngành thi hành án, chị Bùi Thị Hằng, Trưởng phòng Kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo - THADS tỉnh Điện Biên càng thấm thía: Công lý không chỉ là những con số được thu hồi, mà còn là niềm tin của nhân dân được củng cố.
Một buổi tiếp công dân của Chị Bùi Hằng tại cơ quan
Điện Biên vùng đất giàu truyền thống cách mạng, pháp luật đang đi vào đời sống nhẹ nhàng và sâu lắng. Những cán bộ thi hành án tin rằng, khi mỗi bản án được thi hành bằng sự công tâm, trọn vẹn, đó chính là lúc ngành đang góp phần xây dựng một xã hội kỷ cương, nhân văn và tươi đẹp hơn.
Trong hệ thống tư pháp, nếu thẩm phán là người cầm cân nảy mực để đưa ra những phán quyết nhân danh Nhà nước, thì cán bộ THADS chính là những người đưa bản án ấy bước ra khỏi trang giấy, đi vào đời thực. Người ta thường nói, bản án chỉ thực sự "sống" khi nó được thi hành. Nhưng để một bản án có hiệu lực pháp luật trở thành hiện thực, đặc biệt là ở những dải đất biên cương phía Bắc như Điện Biên, đó không chỉ là một quy trình hành chính khô khốc, mà là cả một hành trình đầy gian truân của những người đi tìm sự đồng thuận giữa cái lý và cái tình.
Nhiều năm gắn bó với ngành, chị Hằng cùng đồng nghiệp đã chứng kiến rất nhiều nghịch cảnh sau mỗi bản án. Những vụ việc kéo dài từ năm này qua năm khác, cho đến những buổi tiếp công dân mà ranh giới giữa đúng – sai nhiều khi rất mong manh. Với nhiệm vụ là một thẩm tra viên, chuyên trách tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, các cán bộ thi hành án hiểu rằng mỗi lá đơn gửi đến không đơn thuần là một nội dung cần xem xét, mà là một tiếng kêu cứu của người dân đối với hệ thống pháp luật.
Công tác giải quyết tố cáo trong lĩnh vực THADS luôn đòi hỏi một cái đầu lạnh và một trái tim đủ ấm. Tại tỉnh Điện Biên, số lượng vụ việc tố cáo không quá nhiều, nhưng mỗi khi xảy ra, nó đều để lại những dư chấn mạnh mẽ. Đó là những bài học đắt giá về niềm tin và nhận thức.
Vụ việc của ông Nguyễn Văn Sâm, ở thị trấn Mường Ảng (huyện Mường Ảng cũ) là một điển hình, sự cố chấp đã dẫn đến bi kịch từ một bản án trả nợ 500 triệu đồng. Chấp hành viên đã dành hàng tháng trời để tuyên truyền, vận động, thuyết phục, mở ra những lối thoát tự nguyện cho đương sự. Nhưng đáp lại sự kiên trì ấy chỉ là sự im lặng đầy thách thức. Khi biện pháp cuối cùng là cưỡng chế kê biên tài sản phải thực thi, sóng gió thực sự mới bắt đầu. Lợi dụng kẽ hở của mạng xã hội, ông Sâm đã biến cuộc cưỡng chế đúng pháp luật thành sai lệch trong dư luận.
Nhưng sự thật thì không thể bị che lấp bởi những lời vu khống. Đoàn xác minh đã lật lại từng chi tiết nhỏ nhất trong hồ sơ, kiểm tra từng khâu trong quy trình niêm phong. Cuối cùng sự việc đi xa hơn khi ông Sâm phải chịu án tù về tội vu khống và xúc phạm danh dự người thi hành công vụ. Một vụ việc lẽ ra chỉ dừng lại ở một quyết định xử lý hành chính, nhưng do thiếu hiểu biết pháp luật đã đẩy một công dân trở thành người phạm tội, chỉ vì muốn trốn tránh trách nhiệm dân sự của mình.
Trong một chuyến đi công tác tại cơ sở
Tìm sự đồng thuận
Nếu áp lực từ đơn thư là cuộc chiến tâm lý trên mặt giấy, thì áp lực tại hiện trường cưỡng chế lại là cuộc chiến của cảm xúc và bản lĩnh. Vụ việc tại khu chợ Suối Lư (huyện Điện Biên Đông cũ) là kỷ niệm đáng nhớ đối với những cán bộ thi hành án. Do các hộ kinh doanh không chấp hành trả lại mặt bằng, đội thi hành án đã phải thực hiện các biện pháp cưỡng chế. Khi đó, đội thi hành án đã đối mặt với những giây phút vô cùng khó khăn khi phải giải tỏa mặt bằng của các hộ kinh doanh, nơi vốn được coi là "nồi cơm" của hàng chục gia đình sẽ bị tháo dỡ, nên họ đã có những phản kháng quá mức. Nhưng pháp luật phải có sự tôn nghiêm, nếu một bản án đã có hiệu lực mà không được thực thi, nghĩ là công lý chưa đi được đến cùng.
Áp lực tại hiện trường đẩy lên cao trào bởi hàng chục người dân tập trung gây nên xáo trộn, nhưng các chấp hành viên vẫn giữ được sự bình tĩnh để thực hiện đúng quy trình niêm phong, kiểm đếm. Để rồi sau khi các lá đơn tố cáo sau đó bị bác bỏ vì thiếu căn cứ. Sự việc lắng xuống, chính những người dân từng tỏ thái độ cản trở ấy lại lặng lẽ đến nhận lại tài sản, khi họ nhận ra cái sai của mình.
Thi hành án ở Điện Biên không chỉ có những cuộc cưỡng chế căng thẳng. Đôi khi, công lý lại được thực thi bằng sự thấu cảm, bằng tiếng lòng của những người cán bộ biết lồng ghép cái tình vào cái lý.
Câu chuyện tại bản Huổi Mí, xã Huổi Mí (huyện Mường Chà cũ) về gia đình ông Vừ A Mua và bà Lý A Thào (người dân tộc Mông) là một kỷ niệm đầy cảm xúc. Bản án buộc họ phải thi hành bằng tiền, tuy nhiên tài sản duy nhất trong nhà để kê biên chỉ duy nhất có hai con trâu. Mà đối với người dân vùng cao, con trâu không chỉ là tài sản, nó là sinh kế của cả gia đình.
Ngày ấy, đội thi hành án mới đến đầu bản đã phải đối mặt với ánh mắt lo lắng của bà con dân bản, cũng như cái nhìn đầy e dè của ông Mua. Nếu chúng tôi dắt trâu đi theo đúng luật, gia đình họ sẽ rơi vào cảnh bần cùng. Nhưng nếu không làm, bản án sẽ mãi nằm trên giấy. Chị Hằng kể, trong giây phút quyết định, đội đã chọn cách tạm dừng cưỡng chế để đối thoại lần cuối, cùng sự giúp sức của trưởng bản và những người có uy tín.
Buổi làm việc hôm đó diễn ra trong một bầu không khí cởi mở, thẳng thắn, không có sự áp đặt, chỉ có sự sẻ chia. Chấp hành viên giải thích rõ các phương án, tự nguyện, trả dần hoặc thỏa thuận. Trước sự giải thích thật tâm, ngay thẳng của cán bộ thi hành án giữa cái được và cái mất đã tạo được sự đồng thuận của đương sự. Cuối cùng ông Mua đã tự nguyện đồng ý trả một con trâu để đối trừ khoản thi hành án, còn một con giữ lại để phát triển kinh gia đình. Sự việc khép lại, cán bộ thi hành án ra về trong tiếng chào vui vẻ của người dân.
Cái lý, cái tình luôn song hành
Làm công tác thi hành án dân sự, những người thi hành án thường ví mình như những người "đi trên dây". Một bên là quy định nghiêm ngặt của pháp luật, một bên là thực tế đời sống với biết bao nghịch cảnh. Chỉ cần một phút thiếu bản lĩnh, thiếu sự thấu hiểu hay cứng nhắc, có thể đẩy một con người rơi vào cảnh cùng cực, trắng tay.
Suốt nhiều năm trong nghề, chị Hằng hiểu rằng, công lý không phải lúc nào cũng đến theo cách nhẹ nhàng hay cứng nhắc, mà nó phải đến một cách nhân văn nhất. Trước một nghề không có nhiều ánh hào quang, mà hào quang nằm ở những bộ hồ sơ được khép lại trọn vẹn sau mỗi bản án, ở đó có được sự đồng thuận của đương sự và người dân.
Những hoàn cảnh của đương sự khi đi cơ sở
Nhìn lại chặng đường gắn bó với công tác thi hành án, chị Hằng và đồng nghiệp càng thấm thía giá trị của sự kiên trì và công tâm. Mỗi bản án được thực thi là một viên gạch góp phần xây dựng nền móng kỷ cương cho quê hương Điện Biên. Những người cán bộ thi hành án sẽ vẫn tiếp tục những bước chân lặng lẽ trên các nẻo đường vùng cao, để đảm bảo rằng ánh sáng công lý luôn soi rọi tới từng bản làng, bằng sức mạnh của pháp luật và sự thấu hiểu của người cán bộ thi hành án.
Tác giả: Quốc Định - Bùi Hằng