Kinh nghiệm kết hợp hai biện pháp “cứng – mềm” trong tổ chức thi hành án

Kiên trì vận động đến phút chót

Theo CHV Hồ Triều Châu, yếu tố quan trọng nhất để bảo đảm công tác thi hành án thành công trước hết nằm ở sự đoàn kết nội bộ và công tác vận động, thuyết phục. Với những vụ việc phức tạp, đơn vị luôn chủ động phối hợp với chính quyền xã, thôn để giải thích pháp luật kết hợp vận động tình cảm. Việc vận động thuyết phục nếu không “hoàn thành xuất sắc” tới mức đương sự tự nguyện thi hành án thì cũng giúp họ hiểu ra phần nào vấn đề, từ đó tính chống đối, kháng cự cũng sẽ khác đi nhiều, giúp việc cưỡng chế thi hành án có tỷ lệ thành công cao hơn.

Có vụ việc ở sát ranh giới cưỡng chế thi hành án nhưng nhờ kiên trì vận động đã chuyển hướng tích cực. Trưởng phòng THADS khu vực 12 nhớ lại câu chuyện thi hành án ở xã Hàm Đức cũ cách đây gần chục năm. Chuyện là gia đình người phải thi hành án rào lấn ra đường đi chung 1m, bị toà buộc tháo dỡ hàng rào trả lại đất.

Mặc dù toà án đã có phán xử rõ ràng, chính quyền địa phương cùng các đoàn thể tích cực vận động nhưng gia đình người này nhất quyết không tháo dỡ hàng rào trả lại lối đi chung, thậm chí có lần đưa cả người già ốm đau ra hiện trường “nằm vạ” để chống đối. Bấy giờ kế hoạch cưỡng chế đã được lập, các phương án đã sẵn sàng.

Tuy nhiên qua nhiều lần xác minh thực tế, anh Châu nhận thấy đoạn đường trên chỉ dài hơn 100m, là đường đất sình lầy mỗi khi mưa xuống khiến việc đi lại rất khó khăn. Con đường này là lối vào của nhiều hộ dân phía bên trong nên việc lấn đất khiến xe cộ chở nông sản khó di chuyển, dẫn đến bức xúc, kiện tụng chứ giữa họ không có mâu thuẫn gì lớn lao.

Cán bộ THADS khu vực 12 phối hợp các cơ quan khối tư pháp và chính quyền địa phương tặng nhà tình nghĩa.

Qua nhiều lần vận động, CHV Hồ Triều Châu gợi ý phương án nếu người phải thi hành án tự nguyện tháo dỡ hàng rào, các hộ dân sẽ cùng góp tiền, góp công dựng lại hàng rào và đổ bê tông cả đoạn để mọi người đi chung: “Bản án đã có hiệu lực, người phải thi hành án trước sau cũng phải chấp hành nhưng với phương án này họ giảm thiệt hại. Các hộ dân khác tuy có chút thiệt thòi nhưng đường sá được mở rộng, đất đai cũng tăng giá trị nên cả hai bên đều có lợi”, anh Châu chia sẻ.

Anh Châu nói thêm khi các CHV cùng đại diện chính quyền địa phương cùng chứng kiến cảnh người dân chung sức dọn dẹp, đổ đất đổ đường bê tông, nhìn đoạn đường sạch đẹp, trong lòng ai nấy cảm thấy hạnh phúc, nhất là những người xóm giềng giữ được hòa khí sau bản án.

Đã cưỡng chế phải cố gắng thành công

Tuy nhiên nói như Trưởng phòng Hồ Triều Châu, không phải vụ việc nào cũng có cái kết đẹp như vụ thi hành án tranh chấp lối đi chung như trên. Dù không mong muốn nhưng trong nhiều trường hợp, CHV bắt buộc phải tổ chức cưỡng chế để pháp luật được thực thi nghiêm minh.

Trực tiếp tham gia giải quyết nhiều vụ cưỡng chế phức tạp kéo dài, kinh nghiệm được CHV Hồ Triều Châu rút ra là chuẩn bị kỹ lưỡng và khi đã tổ chức cưỡng chế phải cố gắng thành công. Điều này để tránh tình trạng hoãn thi hành án khiến đương sự “nhờn” với việc cơ quan thi hành án ban hành quyết định cưỡng chế.

Điển hình như vụ cưỡng chế bàn giao nhà cho người mua trúng đấu giá tại xã Hàm Liêm cách đây khoảng 5 năm. Trong vụ việc này, người phải thi hành án thường xuyên chống đối, gửi đơn thư khiếu nại, tố cáo kéo dài. Khi biết sẽ bị cưỡng chế thi hành án, đương sự còn đưa người cô ruột lớn tuổi về sinh sống trong gia đình, đây cũng là vấn đề khiến nhiều thành viên trong đoàn cưỡng chế băn khoăn nhất.

“Cùng với việc thuê chỗ ở cho người phải thi hành án, chúng tôi nhiều lần cùng chính quyền địa phương, xóm giềng thuyết phục, vận động người cô đương sự tự nguyện ra khỏi nhà, đồng thời vận động những người thân đưa bà tới nơi khác để chăm sóc thì việc cưỡng chế mới có thể diễn ra thuận lợi”, anh Châu nhớ lại.

Tuy nhiên vấn đề dùng người lớn tuổi để cản trở việc cưỡng chế thi hành án được giải quyết xong thì lại phát sinh rào cản mới. Đó là xuất hiện thông tin người phải thi hành án mua xăng, tự chế bom xăng nhằm gây áp lực với lực lượng chức năng. CHV Hồ Triều Châu nhận định, sau khi một mặt tổ chức phối hợp xác minh thông tin nêu trên, một mặt Hội đồng cưỡng chế phải phối hợp với các lực lượng cảnh sát phòng cháy chữa cháy, cảnh sát cơ động, chính quyền địa phương lên phương án bảo đảm an toàn cháy nổ, bảo đảm an ninh trật tự để chủ động trong mọi tình huống.

Nhờ được chuẩn bị kỹ, vụ cưỡng chế sau đó diễn ra an toàn, đúng quy định. Tại thời điểm tổ chức cưỡng chế, người phải thi hành không có mặt tại nhà, người cô ruột cũng được họ hàng đón đi nơi khác chăm sóc. Nhờ sự giải thích của cơ quan thi hành án cùng chính quyền địa phương, người phải thi hành án cũng hiểu ra sự việc, chấp nhận thực thi bản án mà không có đơn thư nào nữa.

Một vụ việc khác cũng liên quan cưỡng chế giao đất ở xã Hàm Sơn cách đây 2 năm khiến CHV Hồ Triều Châu nhớ mãi là người phải thi hành án thường xuyên mang theo ảnh Bác đến tận cơ quan thi hành án thắp nhang, chửi bới rồi nằm ra giữa cơ quan thi hành án để “ăn vạ”. Gia đình người này còn đem theo cả người nhà bị bệnh đến trụ sở cơ quan nhà nước để gây áp lực. Yếu tố khá nhạy cảm nữa là người phải thi hành án nói rằng họ thuộc diện gia đình có công với cách mạng nhưng thông tin này không chính xác.

“Sau khi đã xác minh thông tin đầy đủ, chúng tôi kiên trì giải thích, vận động đương sự tự nguyện thi hành án nhưng đều thất bại nên phải sử dụng biện pháp cưỡng chế dù không hề muốn. Hôm tổ chức cưỡng chế, nhằm tránh sự việc tiếp tục phức tạp, các lực lượng chức năng ở lại hiện trường đến khi hàng rào ranh giới kiên cố giữa 2 thửa đất được dựng lên. Dù bị chửi bới, kích động nhưng tôi cùng đồng nghiệp cố gắng bình tĩnh, thực thi xong cưỡng chế trong ngày”, CHV Hồ Triều Châu kể lại.

Theo Trưởng phòng THADS khu vực 12 tỉnh Lâm Đồng, một trong những vấn đề nhạy cảm nữa khi tổ chức cưỡng chế thi hành án là liên quan tới tôn giáo tín ngưỡng. Anh lấy ví dụ vụ việc cưỡng chế bàn giao nhà bán trúng đấu giá cách đây 3 năm. Lúc đầu, đương sự đồng ý tự nguyện giao nhà cho cơ quan thi hành án để bàn giao cho người mua trúng đấu giá, cơ quan thi hành án đã lập biên bản ghi nhận nhưng sau đó đổi ý quay ra chống đối quyết liệt vì giá đất tăng cao, cho rằng bị bán đấu giá quá thấp.

Lãnh đạo THADS tỉnh Lâm Đồng thăm, làm việc với THADS khu vực 12.

Khi tìm hiểu, CHV nhận được thông tin đương sự là con chiên nhà thờ và có thể lôi kéo gia đình, bạn bè ở địa phương chống đối cưỡng chế thi hành án. Ngay khi nhận thông tin, CHV Hồ Triều Châu đã xuống thực tế, liên hệ làm việc với cha xứ nhà thờ nơi đương sự sinh sống thì biết được dù là tín đồ công giáo nhưng người này không sinh hoạt tôn giáo thường xuyên tại địa phương. Người này cũng không có khả năng lôi kéo, làm phát sinh tình trạng giáo dân tụ tập phản đối lực lượng chức năng thực thi công vụ như tin đồn: “Khi đó chúng tôi mới nhẹ nhõm, tự tin tổ chức cưỡng chế”, vị trưởng phòng nhớ lại, thêm rằng sự việc sau đó cũng không phát sinh khiếu nại phức tạp như nhiều thành viên lo lắng.

Còn khi đã tổ chức cưỡng chế thi hành án, anh Châu nêu quan điểm rằng, khi đã lựa chọn giải pháp này rồi thì tất nhiên CHV đã sử dụng hết những “giải pháp mềm” nhưng không thành công. Mỗi lần cưỡng chế là một lần khó, từ việc huy động lực lượng đến tốn kém chi phí, dễ phát sinh điểm nóng nên bắt buộc CHV phải đánh giá, chuẩn bị kỹ lưỡng các phương án để cưỡng chế “cho tới”, tức thành công phải cao: “Khi hoãn cưỡng chế, điều CHV lo lắng nhất là lần cưỡng chế sau đó sẽ giảm đi tính nghiêm minh pháp luật, có thể tạo cho đương sự tâm lý chống đối để kéo dài trách nhiệm thi hành án”, CHV Hồ Triều Châu chia sẻ.

Khu vực THADS 12 tỉnh Lâm Đồng là đơn vị thuận lợi khi không thực hiện sáp nhập với đơn vị khác. Tuy nhiên, áp lực công việc rất lớn với lượng án thụ lý cao, bình quân trên 3.000 vụ việc mỗi năm; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã đạt khoảng 3.000 vụ, dự kiến cả năm khoảng 5.000 vụ. Hiện đơn vị có 8 chấp hành viên với tổng biên chế 15 người nên mỗi CHV phải “gánh” lượng vụ việc lớn.