Nghề “Thi hành án dân sự” – Khi pháp luật đi vào đời sống

Trong dòng chảy chung của Ngành Tư pháp, công tác thi hành án dân sự giữ một vai trò đặc biệt quan trọng – là khâu cuối cùng bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trong thực tế. Thi hành án dân sự không chỉ đơn thuần là việc tổ chức thi hành một bản án đã có hiệu lực pháp luật mà còn là quá trình đấu tranh giữa cái đúng và cái sai; giữa quyền và nghĩa vụ; giữa pháp luật và đời sống thực tiễn. Mỗi vụ việc thi hành án là một câu chuyện riêng, gắn với số phận, quyền lợi và cả những trăn trở của nhiều con người.

Chúng ta thường nói vui với nhau câu nói dân dã “Nghề chọn mình, chứ mình không chọn nghề”. Câu nói ấy đối với tôi thật linh ứng. Năm 2002, cầm tấm bằng Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh trên tay, tôi được tuyển dụng vào phòng tư pháp huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An (nay là xã Vĩnh Hưng, tỉnh Tây Ninh).

Ấy vậy mà, năm 2011 tôi đến với “Nghề thi hành án dân sự” như một cơ duyên và cơ duyên ấy nó bén rễ cho đến ngày hôm nay. Qua gần hai mươi năm gắn bó với công tác thi hành án dân sự, từ những ngày đầu còn bỡ ngỡ với vai trò của một chấp hành viên sơ cấp – Phó Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An đến Chấp hành viên trung cấp - Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An (nay là Phòng Thi hành án dân sự khu vực 9, tỉnh Tây Ninh); Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự thị xã Kiến Tường, tỉnh Long An (nay là Phòng Thi hành án dân sự khu vực 8, tỉnh Tây Ninh) cho đến ngày 01/7/2025 thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tôi được điều động về giữ nhiệm vụ Trưởng Phòng Thi hành án dân sự khu vực 1, tỉnh Tây Ninh. Trải qua nhiều cương vị và nhiều đơn vị công tác khác nhau, tôi đã đi qua không ít vụ việc, không ít hoàn cảnh. Một hồ sơ là một câu chuyện, mỗi quyết định thi hành án là một lần đứng giữa ranh giới của lý và tình, của pháp luật và đời sống.

Có những vụ việc tưởng chừng đơn giản nhưng lại kéo dài nhiều năm. Nhưng cũng có những vụ việc mà chỉ cần nhắc lại, tôi vẫn còn nguyên cảm giác căng thẳng như ngày hôm đó. Đó là một vụ cưỡng chế thi hành án liên quan đến một tài sản có giá trị lớn – là nhà và đất ở của một hộ gia đình tại thị xã Kiến Tường. Người phải thi hành án không đồng ý giao tài sản, có biểu hiện kích động, phản ứng quyết liệt, chuẩn bị nhiều bình gas, xăng, dao, mã tấu và cả axit; trong nhà có cả người già, trẻ em, phụ nữ và thanh niên nhằm chống đối lại lực lượng làm nhiệm vụ; trong khi người được thi hành án là người có chức vụ quản lý ở địa phương. Trong vụ việc này tôi không chỉ áp lực về sự chống đối của người phải thi hành án mà còn áp lực ở phía người được thi hành án. Trước ngày cưỡng chế, tôi gần như không ngủ, không phải vì lo cho bản thân mà lo vì nếu xử lý không khéo, một quyết định đúng pháp luật có thể trở thành một điểm nóng phức tạp về an ninh trật tự. Sáng hôm đó, khi lực lượng chức năng đã có mặt đầy đủ, không khí căng như dây đàn, tôi biết chỉ cần một tình huống nhỏ mất kiểm soát mọi thứ có thể đi theo hướng không ai mong muốn. Lúc đó, tôi không nghĩ nhiều đến quy trình nữa, vì quy trình thì mình đã thuộc. Tôi nghĩ đến cách để mọi việc kết thúc mà không ai bị tổn thương thêm. Vì vậy, tôi bước vào không vội công bố quyết định ngay mà dùng phương án mềm dẻo là xin nói chuyện riêng với người có uy tín, có tiếng nói trong gia đình, tôi nói với họ không chỉ bằng quy định pháp luật mà bằng sự thấu hiểu để họ hiểu rằng nếu tiếp tục chống đối, họ sẽ chịu thiệt thòi lớn hơn; việc thi hành án là không thể tránh khỏi nên cần đối diện để đảm bảo được quyền lợi cho bản thân và gia đình. Sau một khoảng thời gian lặng im thì cuối cùng người phải thi hành án đồng ý để cho lực lượng chức năng làm việc theo quy định. Buổi cưỡng chế được thực hiện nhẹ nhàng, tốt đẹp, không có tiếng la hét hay xô xát mà chỉ có một quyết định được thực hiện trong trật tự. Nhiều người nghĩ sau sự việc quá nhẹ nhàng nhưng với tôi đó là một trong những ngày nặng nhất, vì mình phải giữ được cái đầu lạnh và cái tâm đủ vững để không đẩy mọi thứ đi xa hơn và tôi nghĩ đó cũng là "thành công thầm lặng", nơi pháp luật được tôn trọng mà không cần đến biện pháp mạnh.

Hay ở một số vụ việc khác lại mang màu sắc hoàn toàn khác. Có vụ việc tài sản đảm bảo thi hành án ở địa bàn xa xôi, hẻo lánh, địa hình khó đi lại đòi hỏi chấp hành viên phải rà soát từng thông tin nhỏ nhất, xác minh tài sản qua nhiều nguồn, tạo mối quan hệ phối hợp tốt với các cơ quan liên quan. Lại có những vụ việc buộc tôi cùng anh em đi xác minh từ sáng sớm đến tối muộn, không chỉ là một ngày mà là vài ngày hoặc nhiều ngày để tìm ra "chìa khóa" giải quyết vụ việc một cách nhanh nhất mà vẫn đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người được thi hành án.

Vừa với vai trò chấp hành viên, trực tiếp giải quyết án vừa với cương vị người đứng đầu đơn vị, áp lực không chỉ đến từ khối lượng công việc lớn mà còn từ trách nhiệm dẫn dắt tập thể hoàn thành tốt nhiệm vụ. Vụ việc thi hành án ngày càng tăng về số lượng lẫn tính chất phức tạp. Điển hình như: Năm 2019 tổng số vụ việc phải thi hành: 933 việc với tổng số tiền phải thu: 54.800.615.000 đồng (vai trò chấp hành viên tôi giải quyết tổng số việc phải thi hành: 554 việc. Thi hành xong 354 việc/440 việc có điều kiện. Đạt tỷ lệ về việc 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao: 7,45% trên tổng số tiền phải thu: 33.099.632.000 đồng. Thi hành xong 15.238.977.000 đồng/25.248.951.000 đồng có điều kiện. Đạt tỷ lệ về tiền 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao 27,35%)). Năm 2020: Tổng số vụ việc phải thi hành: 931 việc với tổng số tiền phải thu: 40.810.156.000 đồng (trong đó, tôi được phân công giải quyết tổng số việc phải thi hành: 357 việc. Thi hành xong 266 việc/310 việc có điều kiện. Đạt tỷ lệ về việc 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao 5,81%) trên tổng số tiền phải thu: 17.637.741.000 đồng. Thi hành xong 8.337.714.000 đồng/11.045.967.000 đồng có điều kiện. Đạt tỷ lệ về tiền 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao 37,48%) và năm 2023: Tổng số việc phải thi hành: 851 việc. Thi hành xong 510 việc/561 việc có điều kiện. Đạt tỷ lệ về việc 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao 3,91%); với tổng số tiền phải thu: 203.918.224.000 đồng. Thi hành xong 74.453.281.000 đồng/104.923.092.000 đồng có điều kiện. Đạt tỷ lệ về tiền 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao 11,96%); với vai trò là chấp hành viên, tôi trực tiếp giải quyết tổng số việc phải thi hành: 358 việc. Thi hành xong 237 việc/261 việc có điều kiện. Đạt tỷ lệ về việc 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao 3,80%) trên tổng số tiền phải thu: 79.824.661.000 đồng. Thi hành xong 43.125.003.000 đồng/63.125.841.000 đồng có điều kiện. Đạt tỷ lệ về tiền 100% (vượt chỉ tiêu Cục THADS giao 9,32%).

Thực hiện phương châm "không thấy khó mà nãn", tôi luôn xác định khi đã làm việc thì phải làm quyết liệt và kiên trì. Vì vậy, tôi và anh em đơn vị đã cùng nhau nổ lực phấn đấu làm 100% công sức; trên tinh thần "làm hết việc, không phải làm hết giờ", nếu việc chưa xong thì làm cả ngoài giờ, thậm chí cả ngày nghỉ. Chính trong những lúc khó khăn ấy, tinh thần đoàn kết, sự tận tụy với nghề lại càng được khẳng định với kết quả là năm 2019, tập thể đơn vị được xếp loại "Tập thể lao động xuất sắc", đạt danh hiệu "Cờ thi đua ngành Tư pháp"; năm 2020 đạt "Tập thể xuất sắc" và được tặng "Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Tư pháp"; trong các năm 2021, 2022, 2023, 2024 và 2025 đều đạt "Tập thể hoàn thành xuất sắc". Về cá nhân, nhiều năm liền tôi được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở; đặc biệt năm 2025 tôi vinh dự được nhận "Bằng khen" của Thủ tướng Chính phủ vì có thành tích xuất sắc trong công tác, góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Đây là niềm tự hào nhưng hơn hết là một lời nhắc nhở về trách nhiệm. Bởi phía sau mỗi kết quả đạt được không chỉ là nổ lực của cá nhân, mà còn là sự đồng hành của cả tập thể, của Ngành và niềm tin của Nhân dân.

Nhìn lại chặng đường đã đi qua, tôi nhận ra rằng "Nghề thi hành án dân sự" không cho phép người làm nghề chỉ "cầm cân nảy mực" một cách khô cứng. Pháp luật là nguyên tắc, nhưng con người mới là trung tâm. Có những lúc cần kiên quyết, nhưng cũng có những lúc cần mềm mỏng, thuyết phục. Mỗi vụ việc thành công không chỉ là thi hành xong một bản án mà còn là giữ được sự ổn định, hạn chế những tổn thương không đáng có.

Làm nghề thi hành án lâu rồi, tôi không còn nhìn công việc này theo kiểu "kê biên, cưỡng chế" hay "xử lý" nữa. Tôi nhìn nó như một quá trình gỡ rối. Có những nút thắt phải dùng pháp luật để tháo. Có những nút thắt phải dùng sự kiên nhẫn, và có những nút thắt nếu mình không đủ bình tĩnh, sẽ càng siết chặt hơn. Và điều quan trọng để giữ tôi ở lại với nghề không phải là danh hiệu hay thành tích mà chính là những khoảnh khắc rất đời: Khi một vụ việc được giải quyết dứt điểm sau nhiều năm, khi một gia đình tìm lại được sự ổn định, khi người dân hiểu và tự nguyện chấp hành pháp luật.

Đ/c chí Mai Lương Khôi - Thứ trưởng Bộ Tư pháp trao bằng khen của Bộ Trưởng Bộ Tư pháp cho Đ/c Nguyễn Xuân Hải  

Bây giờ nếu ai đó hỏi tôi: Làm thi hành án dân sự có gì đặc biệt? Tôi sẽ không trả lời ngay. Không phải vì không có gì để nói, mà vì…có quá nhiều thứ khó nói cho tròn. Và nếu hỏi tôi có chọn lại nghề này không? Tôi nghĩ…vẫn chọn, vì dù có những ngày rất mệt, rất áp lực, nhưng đổi lại mình biết mình đang làm một việc có ý nghĩa. Với tôi như vậy là đủ.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Thi hành án dân sự và 81 năm Ngày truyền thống Ngành Tư pháp, tôi càng thêm trân trọng những giá trị mà nghề mang lại. Đó là sự kiên định với pháp luật, là bản lĩnh trước khó khăn và trên hết là tinh thần phục vụ Nhân dân.
​
​Nguyễn Xuân Hải