Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa đi đôi với tăng cường pháp chế, kỷ luật, kỷ cương; xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Trong bối cảnh đó, việc Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 46-CT/TW không chỉ là sự chỉ đạo đối với một nhiệm vụ trọng tâm trước mắt, mà còn là sự định hướng có ý nghĩa chiến lược nhằm bảo đảm để cuộc bầu cử thực sự trở thành đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.
Khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng đối với cuộc bầu cử
Điểm nổi bật, xuyên suốt của Chỉ thị số 46-CT/TW là khẳng định và nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng đối với toàn bộ quá trình chuẩn bị, tổ chức và tiến hành bầu cử. Đây là vấn đề có tính nguyên tắc, bảo đảm để cuộc bầu cử được tổ chức đúng đường lối, chủ trương của Đảng, đúng quy định của pháp luật, đồng thời giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng trong suốt quá trình triển khai. Chỉ thị xác định rõ yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng phải xây dựng kế hoạch lãnh đạo, chỉ đạo, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để tổ chức thắng lợi cuộc bầu cử; bảo đảm cuộc bầu cử được tiến hành dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và thực sự là ngày hội của toàn dân.
Từ góc độ lý luận và thực tiễn, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định bảo đảm chất lượng chính trị của cuộc bầu cử. Bởi lẽ, bầu cử không chỉ là một quy trình pháp lý để hình thành các cơ quan quyền lực nhà nước, mà còn là hoạt động chính trị quan trọng nhằm lựa chọn những người tiêu biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Nếu không có sự lãnh đạo chặt chẽ, thống nhất của Đảng, cuộc bầu cử sẽ khó có thể đồng thời đạt được các yêu cầu về đúng định hướng chính trị, đúng pháp luật, đúng cơ cấu, đúng tiêu chuẩn và đúng mục tiêu xây dựng bộ máy nhà nước vững mạnh sau bầu cử. Chính vì vậy, Chỉ thị số 46-CT/TW có thể được nhìn nhận như "trục chỉ đạo" xuyên suốt, định hướng toàn bộ công tác bầu cử từ trung ương đến cơ sở.
Lấy chất lượng đại biểu làm trung tâm, lấy công tác nhân sự làm khâu then chốt
Một trong những nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng của Chỉ thị là yêu cầu lãnh đạo chặt chẽ công tác nhân sự, bảo đảm phát huy dân chủ gắn với giữ vững sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng trong công tác cán bộ. Chỉ thị nhấn mạnh việc gắn kết quả nhân sự của đại hội đảng các cấp, quy hoạch cán bộ với công tác chuẩn bị, giới thiệu người ứng cử; bảo đảm lựa chọn, giới thiệu những người thật sự tiêu biểu, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, đủ tiêu chuẩn, có năng lực và điều kiện thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân.
Đây là yêu cầu hết sức đúng đắn và cần thiết trong điều kiện hiện nay. Chất lượng của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng đại biểu. Đại biểu dân cử trong giai đoạn mới không chỉ cần có uy tín xã hội, tinh thần trách nhiệm, gắn bó với Nhân dân, mà còn phải có tư duy chính trị, tầm nhìn phát triển, năng lực tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương, năng lực giám sát, phản biện, phát hiện vấn đề từ thực tiễn, chuyển tải trung thực tiếng nói của cử tri vào hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà nước. Bởi vậy, công tác nhân sự phải thật sự được tiến hành nghiêm túc, chặt chẽ, khách quan, công tâm, minh bạch, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc, lợi ích của Nhân dân lên trên hết, trước hết. Nhìn từ yêu cầu đó, tinh thần chỉ đạo của Chỉ thị số 46-CT/TW là rất rõ: chất lượng đại biểu phải là mục tiêu trung tâm, còn công tác nhân sự chính là khâu then chốt quyết định thành công của cuộc bầu cử.
Đáng chú ý, Chỉ thị thể hiện thái độ rất kiên quyết trong việc sàng lọc, không để lọt vào danh sách ứng cử những người không đủ tiêu chuẩn, điều kiện. Theo Chỉ thị, không đưa vào danh sách ứng cử những người có biểu hiện cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, bảo thủ, tư tưởng bè phái, cục bộ, địa phương; những người đang bị thanh tra, kiểm tra dấu hiệu vi phạm, đã bị cơ quan có thẩm quyền kết luận không trung thực; người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị để xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mất đoàn kết nghiêm trọng. Quy định này thể hiện rất rõ tinh thần nhất quán của Đảng trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng, trong kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí; đồng thời cho thấy quyết tâm chính trị cao trong việc xây dựng đội ngũ đại biểu thật sự trong sạch, liêm chính, có uy tín, xứng đáng trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Kết hợp chặt chẽ giữa tiêu chuẩn, chất lượng với cơ cấu hợp lý, tính đại diện rộng rãi
Chỉ thị số 46-CT/TW yêu cầu bầu đủ số lượng đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, đồng thời đặc biệt coi trọng chất lượng và cơ cấu hợp lý. Theo đó, phải bảo đảm cơ cấu phù hợp về số đại biểu đang công tác ở cơ quan đảng, nhà nước, lực lượng vũ trang, Mặt trận Tổ quốc; tăng số lượng đại biểu chuyên trách; bảo đảm tỷ lệ người ứng cử là phụ nữ, người dân tộc thiểu số theo đúng quy định; đồng thời có tỷ lệ hợp lý đối với đại biểu tôn giáo, đại biểu tái cử, đại biểu trẻ tuổi, nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sĩ, công nhân, nông dân, doanh nhân và đại diện các hiệp hội, nghiệp đoàn trong sản xuất, kinh doanh.
Từ yêu cầu này có thể thấy rõ tư duy chỉ đạo rất cân bằng và khoa học của Đảng: không tuyệt đối hóa cơ cấu theo nghĩa hình thức, nhưng cũng không xem nhẹ tính đại diện rộng rãi của các tầng lớp xã hội trong cơ quan dân cử. Chất lượng và cơ cấu không phải là hai yêu cầu tách rời, càng không đối lập nhau; trái lại, cần được kết hợp chặt chẽ để tạo nên một đội ngũ đại biểu vừa tiêu biểu về phẩm chất, năng lực, vừa phong phú về thành phần, lĩnh vực, giới, độ tuổi, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp. Điều đó không chỉ bảo đảm cho Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của các giai tầng trong xã hội, mà còn góp phần nâng cao chất lượng thảo luận, quyết sách, giám sát trong thực tiễn hoạt động.
Đặc biệt, việc nhấn mạnh tăng số lượng đại biểu chuyên trách cho thấy yêu cầu tiếp tục nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động của các cơ quan dân cử. Đây là một định hướng phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, nơi chất lượng thể chế, chất lượng giám sát, chất lượng quyết sách ngày càng đòi hỏi cao hơn về năng lực chuyên môn, trình độ, kỹ năng và trách nhiệm công vụ của người đại biểu.
Phát huy dân chủ gắn với giữ vững kỷ cương, pháp luật
Một giá trị nổi bật khác của Chỉ thị số 46-CT/TW là thể hiện sâu sắc quan điểm phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa đi đôi với tăng cường pháp chế, kỷ luật, kỷ cương. Chỉ thị yêu cầu việc lựa chọn, giới thiệu người ứng cử phải bảo đảm đúng quy trình pháp luật và hướng dẫn của các cơ quan trung ương có thẩm quyền, đồng thời tạo điều kiện để công dân thực hiện đầy đủ quyền ứng cử, bầu cử theo quy định. Đây là biểu hiện cụ thể của nguyên tắc "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ" trong lĩnh vực bầu cử.
Dân chủ trong bầu cử phải là dân chủ có tổ chức, dân chủ trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật, dân chủ gắn với trách nhiệm chính trị và nghĩa vụ công dân. Vì vậy, quán triệt Chỉ thị số 46-CT/TW không chỉ là quán triệt các mốc công việc hay các yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là quán triệt một nhận thức rất căn bản: phát huy quyền làm chủ của Nhân dân phải luôn gắn liền với bảo đảm sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước và sự nghiêm minh của pháp luật. Chỉ trên nền tảng đó, cuộc bầu cử mới thật sự dân chủ, thực chất, có chất lượng và có sức thuyết phục cao về chính trị - xã hội.
Làm tốt công tác tuyên truyền để tạo sự thống nhất cao về nhận thức và hành động
Với công tác tư tưởng, tuyên truyền, Chỉ thị đặt ra yêu cầu rất rõ: phải tuyên truyền sâu rộng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân về ý nghĩa, tầm quan trọng của cuộc bầu cử; về các quy định của pháp luật bầu cử; về vị trí, vai trò của Quốc hội và Hội đồng nhân dân; về trách nhiệm, quyền hạn của đại biểu dân cử; về nghĩa vụ của công dân trong xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Đồng thời, Chỉ thị yêu cầu động viên mọi cử tri tự giác, chủ động tham gia bầu cử, nghiên cứu kỹ danh sách người ứng cử; mỗi cán bộ, đảng viên phải nêu gương, đề cao tinh thần trách nhiệm, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân tích cực tham gia bầu cử.
Đây là yêu cầu rất trúng và rất đúng. Bởi lẽ, thành công của cuộc bầu cử không chỉ đến từ công tác tổ chức chặt chẽ, mà còn được tạo dựng từ sự thống nhất cao về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị và trong xã hội. Công tác tuyên truyền phải đi trước một bước, bám sát yêu cầu chính trị, đúng định hướng, kịp thời, chính xác, dễ hiểu, thuyết phục, phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn. Cùng với đó, cần gắn tuyên truyền với đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thông tin xuyên tạc, luận điệu thù địch lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền, bầu cử để chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ. Trong điều kiện truyền thông số phát triển mạnh, yêu cầu này càng cần được nhận thức đầy đủ và triển khai chủ động, bài bản hơn.
Chủ động bảo đảm an ninh, an toàn, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống
Chỉ thị số 46-CT/TW đồng thời yêu cầu bảo đảm vững chắc an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; giải quyết kịp thời khiếu nại, tố cáo; ngăn chặn mọi hành vi lợi dụng dân chủ, vi phạm pháp luật về bầu cử; chủ động đấu tranh phòng, chống các âm mưu, hành động phá hoại cuộc bầu cử; xây dựng phương án ứng phó với các tình huống bất ngờ, thiên tai, dịch bệnh có thể xảy ra. Đây là sự chỉ đạo toàn diện, phản ánh tư duy chủ động, từ sớm, từ xa của Đảng trong lãnh đạo các nhiệm vụ chính trị quan trọng của đất nước.
Trong thực tiễn, mọi sơ hở trong công tác bảo đảm an ninh, an toàn đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ, chất lượng, thậm chí uy tín chính trị của cuộc bầu cử. Vì vậy, quán triệt Chỉ thị phải gắn với xây dựng các phương án cụ thể, sát tình hình, phân công rõ trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, các ngành, các cấp; tuyệt đối không để xảy ra bị động, bất ngờ, không để các tình huống phát sinh làm ảnh hưởng đến quyền bầu cử của Nhân dân và thành công chung của cuộc bầu cử.
Theo lịch trình đã được công bố, Chủ nhật, ngày 15/3/2026, cử tri cả nước sẽ tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Trước yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, toàn hệ thống chính trị cần tiếp tục quán triệt sâu sắc Chỉ thị số 46-CT/TW, cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch, nhiệm vụ, giải pháp thiết thực, khả thi, sát chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, địa phương. Mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, tính tiền phong, gương mẫu; làm tốt công tác tư tưởng, tổ chức, cán bộ, tuyên truyền, kiểm tra, giám sát và bảo đảm an ninh, an toàn để cuộc bầu cử thật sự dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm, là ngày hội lớn của toàn dân. Đó không chỉ là yêu cầu trước mắt đối với công tác bầu cử, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.