Động lực tất yếu từ mô hình Thi hành án dân sự “một cấp” tại địa phương
Những năm gần đây, hệ thống (THADS) phải đối mặt với những áp lực lớn chưa từng thấy: số lượng vụ việc và khối lượng tiền phải thi hành không ngừng gia tăng, nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng giá trị đặc biệt lớn liên quan đến hàng chục nghìn người cần được thi hành án. Việc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thực hiện Hệ thống THADS một cấp tại địa phương đang đặt ra những yêu cầu rất mới trong công tác quản lý, điều hành.

Trong bối cảnh ấy, chuyển đổi số trong THADS không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Đây không phải đơn thuần là việc “đưa hồ sơ lên máy tính”, mà là một cuộc thay đổi căn bản tư duy quản lý và cách thức tổ chức thi hành án: vận hành dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm; chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực thay vì dựa vào báo cáo giấy; quy trình tác nghiệp được công khai, minh bạch tối đa để giảm sai sót và hạn chế tiêu cực; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm để nâng cao chất lượng phục vụ. Với quyết tâm chính trị cao và sự đồng lòng của toàn hệ thống, công cuộc chuyển đổi số trong THADS đang được triển khai như một cuộc cách mạng, góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, kỷ cương, liêm chính, vì Nhân dân.

Ảnh: Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo Bộ Tư pháp, Lãnh đạo Cục Quản lý THADS và Lãnh đạo Tập đoàn công nghệ FPT nhấn nút kích hoạt khai trương Nền tảng số THADS.

Sau hơn 16 năm thi hành Luật THADS năm 2008, những giới hạn của mô hình tổ chức cũ đã bộc lộ ngày càng rõ nét trước áp lực thực tiễn. Khối lượng việc và tiền phải thi hành tăng nhanh; nhiều vụ việc giá trị đặc biệt lớn, tính chất phức tạp; yêu cầu thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng ngày càng cao… Trong khi đó, bộ máy nhiều cấp vận hành theo phương thức quản trị truyền thống lại bộc lộ những “điểm nghẽn” khó khắc phục: nguồn lực bị phân tán, chỉ đạo qua nhiều tầng trung gian, quy trình xử lý nặng thủ công, thiếu dữ liệu tức thời.

Chính trong bối cảnh đó, chủ trương tinh gọn bộ máy, tổ chức hệ thống THADS theo mô hình “một cấp” tại địa phương được lựa chọn như một quyết định cải cách mang tính bước ngoặt. Từ ngày 01/7/2025, hệ thống THADS được sắp xếp lại theo hướng thống nhất đầu mối chỉ đạo: cấp trung ương chỉ còn Cục Quản lý THADS thuộc Bộ Tư pháp; ở địa phương, 63 Cục THADS cấp tỉnh được tổ chức lại thành 34 cơ quan THADS tỉnh, thành phố, trực tiếp quản lý 355 Phòng THADS khu vực. Đây là bước chuyển lớn chưa từng có trong lịch sử tổ chức THADS, nhưng cũng là bước chuyển tất yếu, bởi đổi mới không thể chỉ dừng ở “vá” quy trình cũ khi chính mô hình cũ đã đến ngưỡng giới hạn.

“Cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, đứng trước một cuộc cải cách lớn như tổ chức hệ thống THADS theo mô hình “một cấp” tại địa phương, không thể không có những ‘độ rung’ tất yếu. Những hoài nghi là tự nhiên: mô hình mới có vận hành hiệu quả không, cấp tỉnh có quá tải không, có phát sinh khoảng trống chỉ đạo không, có xáo trộn tổ chức và tâm lý cán bộ không… Nhưng điều cốt lõi nằm sâu hơn: đó là cuộc đấu tranh giữa cái cũ đã quen và cái mới đòi hỏi phải thay đổi. Nếu chỉ vì e ngại mà không chuyển động, hệ thống sẽ tự mắc kẹt trong chính giới hạn của mình. Vì vậy, mô hình “một cấp” tại địa phương không chỉ được lựa chọn vì thuận tiện, mà đó là bắt buộc phải thay đổi để vươn lên”, Cục trưởng Cục Quản lý THADS (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi chia sẻ.
 

Ảnh: Bộ Tư pháp tổ chức Lễ công bố các quyết định về tổ chức cán bộ Hệ thống THADS và ra mắt mô hình tổ chức mới.

Tuy nhiên, tinh gọn bộ máy mới chỉ là “một phần” của công cuộc cải cách. Khi cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo nhiều Phòng THADS khu vực trên địa bàn rộng, nếu vẫn vận hành theo phương thức thủ công thì mô hình mới khó bảo đảm thông suốt. Vì vậy, chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết, là “mạch máu” của bộ máy tinh gọn, chuyển từ điều hành bằng giấy tờ sang quản trị bằng dữ liệu, giám sát theo thời gian thực và minh bạch hóa toàn bộ quy trình.

Đây cũng chính là thực hiện nghiêm túc đường lối, chủ trương của Đảng theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó xác định chuyển đổi số là giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng công tác THADS.

Để chuyển đổi số phát huy hiệu quả bền vững, ngành THADS không thể chỉ dựa vào hạ tầng kỹ thuật và nguồn nhân lực. Điều quan trọng hơn là phải có hành lang pháp lý đủ mạnh, đủ rõ, đủ thống nhất để công nghệ trở thành phương thức vận hành hợp pháp, chính danh và lâu dài. Bước tiến có ý nghĩa quyết định chính là việc Quốc hội thông qua Luật THADS (sửa đổi) vào ngày 05/12/2025. Luật mới đã thể chế hóa kịp thời các chủ trương cải cách tư pháp và chuyển đổi số của Đảng, bổ sung nhiều quy định nhằm đưa chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc trong hoạt động thi hành án.

Đặc biệt, để triển khai kịp thời ngay trên thực tế, Luật còn quy định một số nội dung về chuyển đổi số có hiệu lực sớm từ ngày 20/01/2026, thay vì chờ đến thời điểm Luật có hiệu lực chung vào 01/7/2026. Đây là cách làm thể hiện rõ tinh thần cải cách: không chờ đủ điều kiện hoàn hảo mới hành động, mà quyết liệt tạo nền tảng pháp lý để chuyển đổi số đi vào cuộc sống sớm nhất có thể.

Từ đây, chấp hành viên và các cơ quan THADS có nền tảng pháp lý vững chắc để chủ động khai thác thông tin từ các nguồn dữ liệu điện tử, giảm phụ thuộc vào phương thức yêu cầu giấy tờ truyền thống qua trung gian. Đó là bước đột phá về thể chế, mở đường cho việc triển khai thống nhất Nền tảng số THADS trên phạm vi toàn quốc, không chỉ như một giải pháp công nghệ, mà như một phương thức quản trị mới, hợp pháp và không thể đảo ngược.

Thành tựu bước đầu, khí thế mới
Từ chủ trương đúng đắn đến hành động quyết liệt, khí thế chuyển đổi số đã lan tỏa mạnh mẽ trong toàn hệ thống THADS, trở thành phong trào thi đua thực chất, thi đua hoàn thành nhiệm vụ bằng công nghệ, bằng kỷ cương và minh bạch. Chuyển đổi số vì thế dần trở thành “thói quen mới” trong vận hành thường nhật: máy tính thay cuốn sổ tay, chữ ký số thay bút ký truyền thống, dữ liệu điện tử thay cho hồ sơ giấy chất chồng, Nền tảng số thay cho những cuộc điện thoại hỏi - báo - nhắc công việc.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh kiểm tra công tác ứng dụng CNTT, chuyển đổi số tại THADS tỉnh Lào Cai

Trong bức tranh chuyển đổi số chung, với vị thế là địa phương lớn nhất toàn quốc, đơn vị đi đầu trong trong ứng dụng công nghệ thông tin của Hệ thống, THADS TP Hồ Chí Minh được Bộ Tư pháp giao triển khai thực hiện điểm một số phân hệ của Nền tảng số trong lĩnh vực THADS (biên lai điện tử, quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án) và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) THADS trên Nền tảng IOC chung của Hệ thống, từ đó nhân rộng cho toàn quốc.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng THADS TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Thực tiễn khối lượng thi hành án rất lớn buộc chúng tôi phải đi trước một bước; chuyển đổi số là giải pháp tất yếu để tăng minh bạch, kiểm soát quy trình và bảo đảm quyền lợi người dân.”

Cùng với đó, các địa phương khác cũng đồng loạt đẩy mạnh số hóa hồ sơ, ký số, thanh toán không tiền mặt, dịch vụ công trực tuyến…, tạo xu thế chuyển đổi số đồng bộ toàn hệ thống theo hướng quản trị bằng dữ liệu hiện đại.
Đồng hành cùng hệ thống THADS trong quá trình xây dựng và vận hành nền tảng số, đại diện Tập đoàn công nghệ FPT khẳng định, chuyển đổi số trong lĩnh vực thi hành án không đơn thuần là bài toán kỹ thuật, mà là quá trình tái cấu trúc tổng thể phương thức quản lý và vận hành.

Ảnh: Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi và Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được kéo băng khai trương Trung tâm điều hành thông minh thông minh IOC THADS TP Hồ Chí Minh.

Mặc dù mới triển khai trong thời gian ngắn, chuyển đổi số trong THADS đã đạt những kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận, tạo khí thế mới cho toàn hệ thống. Cụ thể, tính đến cuối năm 2025, 100% quyết định thi hành án được ban hành điện tử bằng phần mềm tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); hơn 613.968 biên lai điện tử được ban hành thay cho bản giấy, tương đương với số tiền 32.853 tỉ đồng chỉ sau 5 tháng. Quy trình nghiệp vụ từ tiếp nhận hồ sơ đến tổ chức thi hành, thanh toán… được số hóa, minh bạch trên môi trường mạng, tạo điều kiện giám sát theo thời gian thực, loại bỏ những “khoảng mờ” dễ phát sinh tiêu cực. Theo số liệu ban đầu, thời gian xử lý rút ngắn khoảng 30%, thủ tục hành chính giảm tới 80%.

Có thể nói, từ cuộc đấu tranh giữa cái mới và cái cũ, từ những hoài nghi ban đầu, hệ thống THADS đã lựa chọn con đường khó nhưng phù hợp với bối cảnh mới: tinh gọn bộ máy gắn với chuyển đổi số. Những kết quả bước đầu không chỉ mang ý nghĩa thành tích, mà còn là minh chứng cho hiệu quả của một mô hình vận hành mới, nơi cải cách tổ chức được nâng đỡ bằng quản trị hiện đại, nơi công nghệ trở thành phương thức hoạt động không thể thiếu, và nơi toàn hệ thống đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với niềm tin, khí thế và quyết tâm cao hơn./.

Nền tảng số trong lĩnh vực THADS được xây dựng như một giải pháp tổng thể, số hóa liền mạch toàn bộ quy trình THADS, tích hợp và liên thông toàn bộ quy trình nghiệp vụ, cơ sở dữ liệu và các dịch vụ số với các lợi ích đột phá: Nền tảng số cho phép giải quyết thủ tục phi địa giới hành chính; dữ liệu theo thời gian thực giúp giảm tải công việc báo cáo thống kê, phục vụ hiệu quả điều hành, ra quyết định; công nghệ số nổi bật là AI giúp tự động hóa bóc tách dữ liệu, giao việc và giám sát tiến độ; người dân dễ dàng tương tác, tra cứu hồ sơ, nhận thông báo bằng mã QR, qua VNeID…; sẵn sàng thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan THADS với Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các Bộ, ngành liên quan để tống đạt văn bản, xác minh điều kiện thi hành án, phối hợp công tác. Hệ thống Thi hành án dân sự bước vào kỷ nguyên dữ liệu, minh bạch, quản trị hiện đại
Ngày 20/01/2026, hệ thống THADS chính thức vận hành Nền tảng số trên toàn quốc với 4 phân hệ (Biên lai điện tử, Hỗ trợ ra quyết định thi hành án, Tổ chức thi hành án, Giải quyết khiếu nại, tố cao), đánh dấu giai đoạn chuyển đổi số toàn diện của ngành. Đồng thời đánh dấu bước ngoặt lớn, cùng với đất nước Hệ thống THADS vững bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của dữ liệu, của minh bạch, của quản trị hiện đại và phục vụ nhân dân. Đây là cuộc cách mạng tiên phong, góp phần trực tiếp xây dựng nền tư pháp kỷ cương, liêm chính, hiện đại, vì Nhân dân.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý THADS (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi, ngay trong ngày đầu triển khai chính thức, hệ thống được đánh giá vận hành cơ bản ổn định, cho thấy sự chuẩn bị nghiêm túc, bài bản của toàn ngành. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai đồng loạt trên cả nước, vẫn cần tiếp tục theo dõi sát sao, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh, nhất là về hạ tầng công nghệ, kỹ năng sử dụng của cán bộ ở cơ sở và sự phối hợp liên thông giữa các hệ thống. Thời gian tới, các địa phương cần tuân thủ nghiêm quy trình nghiệp vụ đã được chuẩn hóa trên nền tảng số, kịp thời phản ánh những vướng mắc phát sinh trong quá trình sử dụng để cơ quan Cục Quản lý THADS tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống, bảo đảm nền tảng số thực sự trở thành công cụ hữu hiệu phục vụ công tác quản lý nhà nước, hoạt động thi hành án và đáp ứng tốt hơn nữa yêu cầu, kỳ vọng của người dân và xã hội.
 

Ảnh: Giới thiệu Trung tâm điều hành thông minh IOC

Trong khí thế cả nước thi đua lập thành tích chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, những chuyển biến mạnh mẽ của Hệ thống THADS cũng mang ý nghĩa đặc biệt: đó là một minh chứng sinh động cho tinh thần cải cách, cho quyết tâm xây dựng nền tư pháp hiện đại, liêm chính, phụng sự Tổ quốc và Nhân dân. Chặng đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với nền tảng đã được định hình, với thể chế đã được hoàn thiện, với công nghệ đang được đưa vào thực tiễn vận hành, cùng sự lãnh đạo đầy bản lĩnh, sáng tạo, tâm huyết và truyền cảm hứng của lãnh đạo Bộ Tư pháp, đứng đầu là đồng chí Bộ trưởng Nguyễn Hải Ninh, toàn hệ thống THADS có đủ cơ sở để tin tưởng: chuyển đổi số sẽ tiếp tục là động lực đột phá, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng vững mạnh. * Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi: Chuyển đổi số trong THADS là yêu cầu mang tính sống còn
Chuyển đổi số trong THADS không còn là nhiệm vụ lựa chọn mà là yêu cầu mang tính sống còn. Nếu không đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, không thay đổi phương thức quản lý và tổ chức thi hành án trên môi trường số, thì Hệ thống sẽ khó có thể vận hành thông suốt, khó hoàn thành nhiệm vụ được giao trong bối cảnh khối lượng việc và tiền ngày càng gia tăng.

* Trưởng THADS TP Hà Nội Phạm Văn Dũng: Việc thí điểm triển khai phần mềm là bước đi đột phá
Việc thí điểm triển khai phần mềm giải quyết khiếu nại, tố cáo trong THADS - lần đầu tiên được thực hiện trên phạm vi cả nước - là bước đi đột phá, thể hiện rõ tinh thần chủ động đổi mới, ứng dụng khoa học - công nghệ vào hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp.
Thực tiễn triển khai tại Hà Nội cho thấy, việc ứng dụng phần mềm đã hỗ trợ hiệu quả cho công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo cơ quan Thi hành án, đồng thời tạo thuận lợi cho chấp hành viên trong quá trình xử lý nghiệp vụ, giảm áp lực hành chính và tăng tính chuẩn hóa trong quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đối với người dân, việc tra cứu thông tin, theo dõi tình trạng xử lý vụ việc trở nên thuận tiện hơn, góp phần nâng cao niềm tin vào hoạt động của cơ quan THADS.

* Ông Nguyễn Hoàng Minh, Tổng Giám đốc FPT IS, Tập đoàn FPT: Đơn vị tiên phong đang làm chủ một nền tảng chuyển đổi số hiện đại, toàn trình
Hệ thống nền tảng số phục vụ công tác THADS được thiết kế trên cơ sở giải pháp công nghệ Make in Vietnam do FPT phát triển và bám sát quy trình nghiệp vụ thực tiễn, bảo đảm tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật hiện hành.
Chúng tôi không tiếp cận theo hướng áp đặt công nghệ, mà lấy nhu cầu quản lý, điều hành và tác nghiệp của cơ quan Thi hành án và sự thuận tiện của người dân làm trung tâm, từ đó xây dựng giải pháp phù hợp, khả thi và bền vững. Có thể nói, ngành THADS là đơn vị tiên phong đang làm chủ một nền tảng chuyển đổi số hiện đại, toàn trình trên nền tảng AI, công nghệ tiên tiến, đem lại thay đổi toàn diện cho công tác nghiệp vụ của ngành cũng như trải nghiệm của người dân./.