Thực hiện Chương trình làm việc của Phiên họp toàn thể lần thứ 7 của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, vừa qua, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tổ chức họp thẩm tra đối với dự án Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi)
Phiên họp do Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng chủ trì. Tham dự có các Phó Chủ nhiệm và thành viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; cùng đại diện các bộ, ngành liên quan. Thứ trưởng Mai Lương Khôi đại diện Bộ Tư pháp tham dự.
Năm nhóm sửa đổi, bổ sung lớn trong dự thảo Luật
Phát biểu tại Phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi).
Theo đó, việc sửa đổi Luật Luật Thi hành án dân sự là nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, đặc biệt là Nghị quyết số 18-NQ/TW năm 2017, Nghị quyết số 27-NQ/TW năm 2022 của Ban Chấp hành Trung ương; Nghị quyết số 49-NQ/TW năm 2005 của Bộ Chính trị; Kết luận số 162-KL/TW ngày 06/6/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy hệ thống thi hành án dân sự. Đồng thời, đây cũng là bước đi để khắc phục các tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong gần 17 năm thực hiện Luật THADS năm 2008.
Dự án Luật đã được đưa vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025. Quá trình xây dựng bảo đảm tuân thủ quy định, trình tự của pháp luật; đúng thời hạn để Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thẩm tra, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.
Trong Dự thảo luật có 5 nhóm sửa đổi, bổ sung lớn:
1.  Hoàn thiện phạm vi, nguyên tắc, quyền và nghĩa vụ,  quy định đầy đủ phạm vi bản án, quyết định do cơ quan thi hành án dân sự tổ chức; bổ sung nguyên tắc, hành vi bị nghiêm cấm; hoàn thiện quyền, nghĩa vụ của đương sự và người liên quan.
2. Quy định rõ tổ chức, hoạt động, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan THADS, Chấp hành viên, Viện kiểm sát, Tòa án và các chủ thể liên quan. Theo Kết luận số 162-KL/TW, hệ thống THADS sẽ gồm Cơ quan quản lý thuộc Bộ Tư pháp, Bộ Quốc phòng; 34 cơ quan cấp tỉnh với 355 Phòng THADS khu vực; cơ quan thi hành án cấp quân khu. Các Phòng khu vực được tổ chức tương đồng với Tòa án và Viện kiểm sát khu vực, tập trung vào công tác thi hành án, không đảm nhận quản lý hành chính, tổ chức cán bộ, kế hoạch tài chính, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
3. Hoàn thiện quy định về trình tự, thủ tục, rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí,  tăng hiệu quả thi hành án. Cụ thể: Bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số; Cho phép cơ quan THADS chủ động ra quyết định thi hành án trong một số khoản bồi thường; Mở rộng hình thức thông báo thi hành án qua phương tiện điện tử, đặc biệt hữu ích trong các vụ án lớn; Sửa đổi quy định thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo hướng nhanh gọn.
4. Bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, điều kiện bảo đảm hoạt động. Đồng thời, sửa đổi quy định về quản lý kho vật chứng theo hướng giao trách nhiệm bảo quản cho Công an, Quân đội, cơ quan điều tra trong tất cả các giai đoạn.
5. Bổ sung quy định về Văn phòng THADS và Thừa hành viên thay cho mô hình Thừa phát lại. Thừa hành viên có quyền hạn gần tương đồng Chấp hành viên, nhưng không thực hiện quyền lực công như xử phạt vi phạm hành chính, sử dụng công cụ hỗ trợ, hay quyết định cưỡng chế khi chưa có ý kiến cơ quan có thẩm quyền.
Bên cạnh đó, Dự thảo Luật cũng Lược bỏ 30 điều và 18 khoản của Luật hiện hành, chuyển quy định chi tiết sang nghị định để tinh gọn, dễ thực thi.
Đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt bỏ 06 thủ tục cấp huyện; cải tiến thủ tục thông báo, định giá, bán đấu giá tài sản.
Phân cấp, phân quyền: Thực hiện mô hình cơ quan một cấp tại địa phương; việc bổ nhiệm, miễn nhiệm Chấp hành viên, Thủ trưởng cơ quan THADS sẽ do Chính phủ quy định. Chính phủ cũng đã phân cấp toàn bộ 04 thủ tục hành chính trong lĩnh vực Thừa phát lại và sẽ tiếp tục nghiên cứu để mở rộng phân cấp trong quá trình xây dựng nghị định hướng dẫn. Bảy vấn đề lớn cần làm rõ trong quá trình hoàn thiện dự thảo
Thẩm tra đối với dự án Luật THADS (sửa đổi), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) tán thành với quan điểm cần phải sửa đổi toàn diện Luật Thi hành án dân sự nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và thực hiện xã hội hóa một số hoạt động. Việc ban hành luật mới cũng sẽ khắc phục các hạn chế, vướng mắc hiện hành, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nhất là với các luật tổ chức cơ quan tư pháp vừa được thông qua.
Trong báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng nêu 7 vấn đề trọng tâm cần làm rõ khi hoàn thiện dự thảo Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi). Cụ thể: cần quy định minh bạch hơn về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong các thủ tục; cân nhắc bỏ nghĩa vụ người được thi hành án phải chịu phí để bảo vệ quyền lợi bên thắng kiện; làm rõ vai trò kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân; xác định rõ địa vị pháp lý, trách nhiệm cá nhân của Thừa hành viên và Văn phòng THADS.
Ủy ban cũng đề xuất kéo dài thời hiệu yêu cầu đối với Văn phòng THADS, rút ngắn thời hạn xác minh điều kiện thi hành án nhờ ứng dụng CNTT, đồng thời quy định chặt chẽ hơn về các trường hợp chưa có điều kiện thi hành án. Về quản lý vật chứng, thống nhất giao cơ quan điều tra quản lý xuyên suốt. Đối với quy định chuyển tiếp, Ủy ban ủng hộ bỏ nghĩa vụ người được thi hành án phải chịu chi phí, song yêu cầu có hướng dẫn cụ thể và thời hạn chuyển đổi mô hình từ Thừa phát lại sang Thừa hành viên để tránh chồng chéo. UBPLTP cũng nhấn mạnh vì phạm vi và nội dung sửa đổi của dự án Luật là rất lớn, để bảo đảm chất lượng và tiến độ xem xét, Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật, cần tập trung thảo luận sâu tại Quốc hội về các vấn đề then chốt, đặc biệt là mô hình Văn phòng THADS và Thừa hành viên, quy định về thủ tục thi hành án, quy định chuyển tiếp và những nội dung có tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân và hoạt động của cơ quan tư pháp.