Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi, bổ sung theo Luật số 106/QH15 năm 2025) là văn bản pháp lý quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân. Nội dung của luật tập trung điều chỉnh toàn diện các vấn đề từ nguyên tắc thi hành án, hệ thống cơ quan thi hành án dân sự, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, đến trình tự, thủ tục thi hành án và các biện pháp cưỡng chế. Trước hết, luật tiếp tục khẳng định các nguyên tắc cơ bản như: bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng và thi hành nghiêm chỉnh; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự; công khai, minh bạch; kết hợp giữa tự nguyện thi hành án và cưỡng chế thi hành án. Điểm nhấn của lần sửa đổi này là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý, theo dõi và tổ chức thi hành án, góp phần nâng cao hiệu quả, minh bạch và giảm thiểu tiêu cực trong hoạt động thi hành án dân sự.
Luật quy định rõ hệ thống cơ quan thi hành án dân sự từ trung ương đến địa phương, bao gồm Tổng cục Thi hành án dân sự, Cục Thi hành án dân sự cấp tỉnh và Chi cục Thi hành án dân sự cấp huyện, cùng với đội ngũ Chấp hành viên, Thẩm tra viên và công chức khác. Quyền hạn, trách nhiệm của các chủ thể này được cụ thể hóa nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp, trách nhiệm giải trình và hiệu quả công việc. Đồng thời, luật bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm trong nội bộ hệ thống thi hành án, cũng như tăng cường vai trò giám sát của Viện kiểm sát nhân dân và các cơ quan có liên quan.
Về quyền và nghĩa vụ của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, luật sửa đổi theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin, quyền yêu cầu thi hành án, thỏa thuận thi hành án và khiếu nại, tố cáo. Đặc biệt, luật nhấn mạnh trách nhiệm tự nguyện thi hành án của người phải thi hành án, coi đây là phương thức ưu tiên, đồng thời quy định rõ các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi chây ì, trốn tránh nghĩa vụ. Bên cạnh đó, quyền của người được thi hành án được bảo đảm thông qua các cơ chế như yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế, hoặc đề nghị xử lý tài sản của người phải thi hành án.
Trình tự, thủ tục thi hành án dân sự được quy định chi tiết từ khâu ra quyết định thi hành án, xác minh điều kiện thi hành án, đến tổ chức thi hành và kết thúc thi hành án. Luật sửa đổi bổ sung nhiều quy định nhằm rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính linh hoạt và hiệu quả, chẳng hạn như mở rộng thẩm quyền xác minh tài sản, cho phép áp dụng các biện pháp điện tử trong thông báo, tống đạt, và quản lý hồ sơ. Việc xác minh điều kiện thi hành án được coi là khâu then chốt, do đó luật quy định rõ trách nhiệm của Chấp hành viên và các cơ quan phối hợp trong việc cung cấp thông tin về tài sản, thu nhập của người phải thi hành án.
Một nội dung quan trọng khác là các biện pháp bảo đảm và cưỡng chế thi hành án. Luật quy định cụ thể các biện pháp như kê biên, xử lý tài sản, phong tỏa tài khoản, khấu trừ thu nhập, thu giữ và bán đấu giá tài sản. Điểm mới là tăng cường tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động bán đấu giá tài sản, đặc biệt thông qua hình thức đấu giá trực tuyến. Đồng thời, luật bổ sung các quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba ngay tình, hạn chế tranh chấp phát sinh trong quá trình xử lý tài sản thi hành án.
Luật cũng đề cập đến việc thi hành án trong một số trường hợp đặc thù như thi hành án liên quan đến tài sản chung, tài sản có yếu tố nước ngoài, hoặc thi hành án hành chính. Các quy định này được sửa đổi theo hướng rõ ràng, cụ thể hơn, tạo thuận lợi cho việc áp dụng trên thực tế và hạn chế vướng mắc. Ngoài ra, luật tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan thi hành án với các cơ quan như Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan công an, ngân hàng, cơ quan đăng ký tài sản… nhằm bảo đảm việc thi hành án được thực hiện đồng bộ, hiệu quả.
Một điểm đáng chú ý là luật sửa đổi đã bổ sung các quy định về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động thi hành án dân sự, cũng như trách nhiệm cá nhân của Chấp hành viên khi có sai phạm. Điều này góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và phòng ngừa tiêu cực trong đội ngũ cán bộ thi hành án. Bên cạnh đó, cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án cũng được hoàn thiện theo hướng minh bạch, nhanh chóng và hiệu quả hơn, bảo đảm quyền lợi của người dân.
Tổng thể, Luật Thi hành án dân sự sửa đổi năm 2025 là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về thi hành án ở Việt Nam, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số trong giai đoạn mới. Luật không chỉ nâng cao hiệu quả thi hành án mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật, bảo đảm công lý được thực thi trên thực tế.
